IAvokati.com

Sistemi zgjedhor në Kosovë: mes përfaqësimit dhe fragmentimit

Që nga viti 1999, Kosova përdor sistem proporcional me lista të hapura. Votuesi zgjedh një parti dhe mund të japë deri në 10 vota preferenciale për kandidatët.

Avantazhi kryesor është përfaqësimi. Edhe partitë e vogla dhe komunitetet joshumicë sigurojnë ulëse në Kuvend, duke pasqyruar realitetin shoqëror të vendit. Votat preferenciale gjithashtu u japin qytetarëve fuqi të thyejnë renditjen e partisë dhe të dërgojnë në Kuvend kandidatë me mbështetje direkte.

Por kjo liri ka një kosto: fragmentimi. Kuvendi del i ndarë në shumë parti dhe deputetë të zgjedhur me bazë personale. Pasojat janë koalicione të paqëndrueshme, qeveri me mandate të shkurtra dhe negociata të gjata pas çdo zgjedhjeje. Sistemi që synon të përfaqësojë të gjithë, shpesh nuk arrin të qeverisë efektivisht.

Një tjetër efekt është ulja e cilësisë së debatit publik. Kur vota personale bëhet vendimtare, fushata zhvendoset te emrat dhe premtimet lokale. Çështjet e mëdha si ekonomia, drejtësia dhe integrimi evropian mbeten në hije.

Sfidat e zbatimit e përkeqësojnë situatën: votimi i diasporës, vonesat në numërim dhe dyshimet për blerje vote e dobësojnë besimin publik. Në një sistem ku çdo votë ndryshon renditjen, këto probleme peshojnë më shumë.

Alternativa mazhoritare do ta thjeshtonte qeverisjen, por rrezikon të përjashtojë komunitetet e vogla. Një rrugë më realiste është reforma e pjesshme: ruajtja e proporcionalitetit me prag më të lartë dhe rregulla më të forta për financimin e fushatës.

Në fund, sfida e Kosovës nuk është vetëm të ketë zgjedhje të lira, por të ketë zgjedhje që prodhojnë qeverisje të qëndrueshme. Sepse në demokraci, legjitimiteti matet me besimin që vota jote sjell ndryshim real.

Ju si mendoni, a duhet ndryshuar sistemi apo të përmirësohet zbatimi i tij?