DK Nutri - Healthy Food

Bữa phụ quan trọng thế nào với người tiểu đường

Bữa phụ là những bữa ăn nhỏ giữa các bữa chính, thường gồm 1–2 lần/ngày (giữa sáng và giữa chiều), với lượng năng lượng thấp nhưng có vai trò điều hòa đường huyết rất quan trọng.

👉 Khác với ăn vặt:
• Ăn vặt: ăn theo cảm xúc, dễ làm tăng đường huyết
• Bữa phụ đúng: được thiết kế có kiểm soát (protein + chất xơ + ít carb nhanh)

Vì sao nó quan trọng?

Người tiểu đường có một vấn đề cốt lõi:
👉 Đường huyết không ổn định (lên – xuống thất thường)

Bữa phụ giúp giải quyết 3 “nỗi đau” lớn:

(1) Ngăn tụt đường huyết giữa các bữa
• Sau 3–4 giờ không ăn → glucose giảm
• Cơ thể phản ứng bằng cách:
• Tiết glucagon, cortisol
• Gan “xả đường” → dễ tăng vọt đường huyết sau đó

📌 Đây gọi là hiệu ứng rebound (tăng bù)

(2) Tránh ăn quá nhiều ở bữa chính

Khi quá đói:
• Ăn nhanh, ăn nhiều carb → đường huyết tăng vọt
• Insulin phải tiết nhiều → dễ kháng insulin nặng hơn

(3) Ổn định đường huyết suốt cả ngày

Theo nghiên cứu của American Diabetes Association (ADA):
• Ăn chia nhỏ bữa giúp:
• Giảm HbA1c
• Giảm biến động đường huyết
• Giảm nguy cơ biến chứng

Tiểu đường kiểm soát kém – con đường ngắn nhất dẫn tới suy
1. Tiểu đường kiểm soát kém là gì?
Không chỉ là đường huyết cao.
Tiểu đường kiểm soát kém bao gồm:
• Đường huyết lên xuống thất thường, nhiều đỉnh tăng sau ăn
• HbA1c “tạm chấp nhận được” nhưng đường huyết đói – sau ăn – ban đêm dao động mạnh
• Ăn uống lệch: nhiều tinh bột nhanh, ít đạm chất lượng, thiếu chất béo tốt
• Lệ thuộc thuốc nhưng không sửa gốc chuyển hóa
Điều nguy hiểm là:
Thận không bị tổn thương bởi 1 lần đường cao – mà bởi hàng ngàn lần đường cao nhẹ, kéo dài và âm thầm.
2. Vì sao kiểm soát tiểu đường kém lại phá hủy thận nhanh đến vậy?
🔬 Cơ chế sinh học
Khi đường huyết cao mạn tính:
1. Máu đặc và nhớt hơn → thận phải lọc “nặng gánh”
2. Cầu thận bị tăng áp lực lọc liên tục
3. Đường dư thừa bám vào protein → tạo AGEs (sản phẩm glycat hóa)
4. AGEs gây:
• Viêm mạn
• Xơ hóa cầu thận
• Rò rỉ đạm ra nước tiểu (microalbumin niệu)
5. Tế bào cầu thận chết dần → suy thận mạn không hồi phục
📌 Theo các thống kê y khoa, 30–40% bệnh nhân tiểu đường tuýp 2 sẽ tiến triển thành bệnh thận mạn nếu kiểm soát kém.
3. Vì sao nhiều người “không thấy đau” nhưng thận đã suy?
Đây là điểm đáng sợ nhất.
• Thận không có thần kinh đau
• Giai đoạn đầu:
• Xét nghiệm máu vẫn “gần bình thường”
• Người bệnh chỉ hơi mệt, phù nhẹ, tiểu đêm
• Khi có triệu chứng rõ:
👉 Thường đã mất trên 50–60% chức năng thận
Suy thận do tiểu đường không đến đột ngột –
nó được “nuôi lớn” mỗi ngày bởi sự chủ quan.
4. Những dấu hiệu cảnh báo sớm thận đang chịu tổn thương
Người tiểu đường tuyệt đối không bỏ qua:
• Tiểu đêm nhiều lần
• Phù chân nhẹ vào buổi chiều
• Mệt mỏi kéo dài, ăn kém
• Huyết áp tăng dần dù trước đó bình thường
• Xét nghiệm có:
• Microalbumin niệu
• eGFR giảm dần
📍 Khi xuất hiện đạm niệu, nghĩa là cầu thận đã bị tổn thương thật sự, không còn là “nguy cơ”.
5. Kiểm soát tiểu đường thế nào để bảo vệ thận?
🎯 Mục tiêu đúng (không chỉ là HbA1c)
• Đường huyết ổn định cả ngày, không dao động mạnh
• Giảm đỉnh đường sau ăn
• Giảm viêm – giảm gánh lọc cho thận
🥗 Hướng tiếp cận dinh dưỡng – lối sống
1. Giảm tinh bột nhanh (cơm trắng, bún, bánh mì tinh chế)
2. Tăng protein chất lượng, dễ tiêu
• Đậu lên men, cá, trứng, sữa hạt phù hợp
3. Chất béo tốt
• Omega-3, dầu thực vật lành mạnh
4. Chia nhỏ bữa ăn
• Tránh bữa ăn quá lớn gây sốc đường
5. Uống nước đúng cách
• Không dồn nhiều vào buổi tối
6. Theo dõi song song
• Đường huyết – huyết áp – nước tiểu – chức năng thận

🥤 Thực phẩm siêu chế biến (UPFs) – tiện lợi nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe
Bạn có biết? Nhiều thực phẩm chúng ta ăn hằng ngày không còn là “thực phẩm thật” nữa mà là sản phẩm công nghiệp được tạo ra từ nhiều thành phần tinh chế và phụ gia.
👉 UPFs là gì?
Thực phẩm siêu chế biến là các sản phẩm được sản xuất công nghiệp, chứa ít hoặc không còn thực phẩm nguyên bản. Chúng thường:
• Giàu năng lượng, nhiều đường, muối, chất béo không lành mạnh
• Ít chất xơ, protein và vi chất dinh dưỡng
• Được thiết kế để “ngon khó cưỡng”, tiện lợi và dễ ăn quá mức
⚠️ Tại sao nên hạn chế?
Việc tiêu thụ nhiều UPFs có liên quan đến:
• Béo phì
• Bệnh tim mạch
• Đái tháo đường típ 2
• Một số ung thư
• Rối loạn tâm lý và tăng nguy cơ tử vong
Các tác động này có thể do mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng hệ vi sinh đường ruột, gây viêm, rối loạn cảm giác no – đói và các rối loạn chuyển hóa.
🖼️ Cùng tham khảo bức ảnh dưới về phân loại các thực phẩm nhé.
📚 Tài liệu tham khảo:
Elizabeth, L., Machado, P., Zinöcker, M., Baker, P., & Lawrence, M. (2020). Ultra-Processed Foods and Health Outcomes: A Narrative Review. *Nutrients, 12*. [https://doi.org/10.3390/nu12071955](https://doi.org/10.3390/nu12071955)
Juul, F., Vaidean, G., & Parekh, N. (2021). Ultra-processed Foods and Cardiovascular Diseases: Potential Mechanisms of Action.. *Advances in nutrition*. [https://doi.org/10.1093/advances/nmab049](https://doi.org/10.1093/advances/nmab049)
Lane, M., Gamage, E., Du, S., Ashtree, D., McGuinness, A., Gauci, S., Baker, P., Lawrence, M., Rebholz, C., Srour, B., Touvier, M., Jacka, F., O’Neil, A., Segasby, T., & Marx, W. (2024). Ultra-processed food exposure and adverse health outcomes: umbrella review of epidemiological meta-analyses. *The BMJ, 384*. [https://doi.org/10.1136/bmj-2023-077310](https://doi.org/10.1136/bmj-2023-077310)
Levy, R., Barata, M., Leite, M., & Andrade, G. (2023). How and why ultra-processed foods harm human health.. *The Proceedings of the Nutrition Society*, 1-21. [https://doi.org/10.1017/s0029665123003567](https://doi.org/10.1017/s0029665123003567)
Monda, A., De Stefano, M., Villano, I., Allocca, S., Casillo, M., Messina, A., Monda, V., Moscatelli, F., Dipace, A., Limone, P., Di Maio, G., La Marra, M., Di Padova, M., Chieffi, S., Messina, G., Monda, M., & Polito, R. (2024). Ultra-Processed Food Intake and Increased Risk of Obesity: A Narrative Review. *Foods, 13*. [https://doi.org/10.3390/foods13162627](https://doi.org/10.3390/foods13162627)
Monteiro, C., Louzada, M., Steele-Martinez, E., Cannon, G., Andrade, G., Baker, P., Bes-Rastrollo, M., Bonaccio, M., Gearhardt, A., Khandpur, N., Kolby, M., Levy, R., Machado, P., Moubarac, J., Rezende, L., Rivera, J., Scrinis, G., Srour, B., Swinburn, B., & Touvier, M. (2025). Ultra-processed foods and human health: the main thesis and the evidence.. *Lancet*. [https://doi.org/10.1016/s0140-6736(25)01565-x](https://doi.org/10.1016/s0140-6736%2825%2901565-x)
Monteiro, C., Cannon, G., Moubarac, J., Levy, R., Louzada, M., & Jaime, P. (2017). The UN Decade of Nutrition, the NOVA food classification and the trouble with ultra-processing. *Public Health Nutrition, 21*, 5 - 17. [https://doi.org/10.1017/s1368980017000234](https://doi.org/10.1017/s1368980017000234)
Rondinella, D., Raoul, P., Valeriani, E., Venturini, I., Cintoni, M., Severino, A., Galli, F., Mora, V., Mele, M., Cammarota, G., Gasbarrini, A., Rinninella, E., & Ianiro, G. (2025). The Detrimental Impact of Ultra-Processed Foods on the Human Gut Microbiome and Gut Barrier. *Nutrients, 17*. [https://doi.org/10.3390/nu17050859](https://doi.org/10.3390/nu17050859)

👉Chuỗi bài vận động dành cho người TCBP
🏃🏼‍♀️Không phải chỉ cần lao vào tập luyện là tốt.
🤷‍♂️Tập luyện quá mức có thể dẫn đến tình trạng tổn thương các khớp đặc biệt là người thừa cân béo phì.
🙋‍♀️Hãy chú ý về nhịp thở, nhịp tim và cảm giác đau ở các khớp để có thể điều chỉnh cường độ tập kuyện phù hợp.
—----------------------------------------
, ,