Fil-Am Observer

VALENTINO: Padi, Martir ken Santo

ADUN ti nagkauna a Kristiano a martir ti agnagan iti Valentino. Dagiti Valentino a madaydayaw iti Pebrero 14 ket isu da Valentino ti Roma [Valentinus presb. m. Romae] ken Valentino ti Terni [Valentinus ep.Interamnensis m. Romae].

Ti umuna a Valentino ket padi ti Roma a nagbalin a martir idi AD 269 ken naitanem iti Via Flaminia. Ti relikia ni Valentino ti Roma ket makita iti Church of St. Praxed ti Roma, ken iti Whitefriar Street Carmelite Church iti Dublin, Ireland.

Nagbalin nga obispo ni Valentino ti Terni iti Interamna idi AD 197 ken makuna a nagbalin a martir bayat iti panagabuso a panagturay ni Emperador Aurelian. Kas iti umuna a Valentino, naitanem met iti Via Flaminia, ngem iti sabali a lokasion. Makita ti relikia ni Valentino ti Terni iti Basillica of St. Valentine ti Terni.

Rimmuar met ti maikatlo a santo nga agnagan iti Valentino a nadakamat iti nagkauna a martirolohia [martyrologies] iti babaen ti petsa a Pebrero 14. Mapapati a napapatay daytoy idiay Africa a kaduana ti sumagmamano a gagayyemna, ngem awanen ti sabali pay a pakasaritaanna.

Nagtalinaed a misterio agingga ita ti pudno a naggapuan ni Valentino ken no mano ti bilangda a San Valentino. Ngem adda pattapatta dagiti dadduma a daytoy a Valentino ket maysa a Romano a napapatay gapu iti panagkedkedna nga isuko ti kina-Kristianismo a pammati.

Kuna dagiti sabsabali a historiador a ni San Valentino ket maysa a padi iti templo a nabalud gapu ti panangkontrana ti panagturay ni Claudius.

Ngem asino man daytoy, mabalin a pudno nga adda Valentino gapu ti pannakakali dagiti arkeolohista ti katakomba wenno panteon iti babaen ti datar ti nagkauna a simbaan a naidedikar ken ni San Valentino. Idi 496 AD, intuding ni Papa Gelasius ti Pebrero 14 nga aldaw ti pananglagip ken panagdaydayaw iti kinamartir ni San Valentino.

Iti opisial a listaan dagiti sasanto [Martirolohia ti Romano] ti Katoliko a simbaan, nagtalinaed ti Pebrero 14 nga aldaw a panangrambak/pananglagip ken ni San Valentino, ngem gapu ti kinakurang wenno kinakisang ti impormasion maipanggep iti kinatao ken aramidna, naikkat ti pananglaglagip kenkuana iti Kalendario Heneral ti uniberso a liturhia ti venerasion, wenno panangbigbig ti kinasanto idi marebisar daytoy iti tawen 1969.

Nairaman iti lokal a kalendario ti lugar ti Balzan idiay Malta.

Adda pay la dagiti nagtalinaed a nangobserba ti Kalendario iti Ritual ti Romano manipud ti Tridentine Calendar agingga iti tawen 1969 a no sadino a ditoy ti nakarambakan ti umuna a fiesta ni San Valentino agingga iti tawen 1955 idi ipaababa ni Papa Pius XII ti pannakadakamat ti nagan ni San Valentino no maangay ti misa.

Nagtalinaed ketdi a panglaglagip babaen ti Traditionalist Roman Catholics a mayannatup iti otorisasion ni Papa Benedict XVI a motu proprio Summorum Pontificum idi Hulio 7, 2007, a mausar ti General Roman Calendar of 1962 ken ti liturhia ni Papa Juan XXIII a 1962 edition ti Roman Missal, ken, kas Simple a Fiesta babaen ti panangusar ti Traditionalist Roman Catholics ti General Roman Calendar ti 1954.

Ni San Valentino ti Santo a Patron dagiti agtutubo, ayat, dagiti agayan-ayat, naragsak a panagdenna dagiti agasawa, dagiti agayan-ayat a nagtulag iti panagasawa, affianced couples, agay-aywan kadagiti alimbubuyog, dagiti adda nasakitna a kissiw, pannakatalimudaw/agkulipattay, dagiti kablaaw, peste, ken dagiti agbaniaga. Irepresentar iti ladawanna ti tumatayab ken sabong ti rosas.
VALENTINO: Padi, Martir ken Santo
Di Nakapappapati, Ngem Pudno
Fil-Am OBSERVER
filamobserverarticles.blogspot.com

[nabulod ti ladawan a nausar]

IDI Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, rinibribu a Filipino ti nailista ti naganna a maikameng iti puersa ti armada ti Estados Unidos. Naggapu dagitoy iti sabalisabali a grupo a kas ti Philippine Scouts, Philippine Commonwealth Army ken dadduma pay a mabigbig a gerilia wenno rebulosionario a tignay. Naited kadagitoy a Filipino ti responsibilidad a makirupak kadagiti kabusor iti pannakikammayet ken pannakikaysana iti armada ti America.
Aldaw ken rabii nga awan sarday dagitoy a Filipino a nagbantay kadagiti puesto a destinoda tapno masalakniban ken malapdan ti aniaman a pannakaraut manipud iti kabusor. Adu a sakripisio ken panaganus. Iti laksid ti rigat a nalak-amda, kas da la bulsek a mangnamnama iti isisiray ti lawag manipud iti sipnget a nanglikmut kadakuada iti kabambantayan a naggiananda tapno maliklikan ti pannakakemmeg, nayadayoda pay kadagiti pamiliada. Ngem awan gasat dagiti dadduma, nakemmeg ken innala ida dagiti kabusor; nagbalinda a prisoners-of-war, naparparigat ken nasentensiaan iti dusa a patay. Isuda dagiti Filipino a nangirisgo iti biag ken daton a nagpaay para ti amin a Filipino ken iti nagan ti Estados Unidos.
Gapu ti napudno a serbisio a naaramidan dagiti Filipino, inkari ti gobierno ti Estados Unidos a maited kadakuada ti benepisio a kapada nga awaten dagiti sabsabali pay a pagilian a nagserbi iti armada ti America. Karaman ditoy a benepisio ti health care, pension money ken college money.
Nupay kasta, iti pannakaipasa ti paglintegan a maawagan iti Rescission Act of 1946, naikkat kadakuada ti naikari a kalintegan a mangawat ti benepisio. Ti nakas-ang pay, nairaman ti saan a pannakabigbig ti kalintegan dagiti nakakompleto iti kina-first enlistment a makipagili iti America. Ket gapu ti daytoy a paglintegan, maibilang wenno maikonsiderar a saan nga aktibo ti serbisio nga impaay dagiti Filipino ket nailibak wenno pinaglikudan ti EU ida- iti ababa a pannao, naibasura ti benepisio ken/wenno prebilehio a karbengan ken pannakabigbig a legal ti serbisio nga impaayda iti armada idi nakirupakda kadagiti kabusor iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan.
Iti nasapa a paset ti tawen 1980, timmaud dagiti tignay-protesta a nangkiddaw iti pannakaited ti naikari a benepisio kadagitoy a Fil Vets. Nagwaras no di pay napalawa ti suporta dagiti tattao kadagiti beterano- ti panangirupirda ti kalintegan dagiti Fil Vets a makipagili iti America ken pannakaipaay kadakuada ti "injury compensation and treatment" no mataming ti salun-atda kadagiti Veterans Affairs hospitals.
Ket nupay iti likudan ti panagintutuleng ti gobierno ti America kadagitoy iyar-arungaingda, saan a nagsarday ken nagtultuloy latta met ti tignay-protesta dagiti beterano ayatda la a mapatgan ti kiddawda. Adda met dagiti nakisimpatia- dagiti bukod a pamilia, gagayyem, makaam-ammo ken grupo a nangipaay iti pannuporta tapno luktan ti America ti lapayagna. Ken uray pay ti komunidad dagiti Filipino-Americans, nakikammayetda met iti tignay nga inyuswat dagiti beterano. Indawatda pay iti gobierno ti panangsirig ken pannakatingiting a naimbag ti nasao a dawat tapno maikkan konsiderasion ti pannakaited ti naan-anay a suporta iti Filipino Veterans Fairness Act- maysa a linteg a mangilunglungalong iti pannakaited ti karbengan a makipagili iti Estados Unidos dagiti Filipino a nakakompleto ti kina-enlistment iti armada.
Idi tawen 2009, immay ti dakkel a balligi kadagiti beterano idi pirmaan ni Presidente Barack Obama ti American Recovery and Reinvestment Act [ARRA]- a nakaipalaonan ti Filipino Veterans Equity Compensation ken mangibagbaga ti madagdagus a pannakaited ti pannuporta wenno ayuda kadagiti beterano a Filipino iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan. Agdagup iti $198 million equity compensation wenno maawat ti tunggal maysa ti bingayna nga one-time lump sum payment nga agdagup iti $15,000 kadagiti US Citizens ken $9,000 para kadagiti non-citizens.
Nupay ti laengen pannakaited ti makuna a "kompensasion" ti kurangna, naiget ken arisiten latta met a naimbag ni Uncle Sam dagiti pudno a nagserbi iti armada. Saanna latta met basta yawat a kasla mamaen ti nasao a gatad. Isu a nagtalinaed latta a nakiro ti estado dagitoy a Filipino veterans gapu iti multiple classification a listaan nga iggem a dokumento ti Department of Veterans Affairs [DVA].
No nakalista ti nagan ti maysa a beterano iti US Army ken nagserbi daytoy iti salinong ti Philippine Scouts, makuna a pudno ken kualipikado. Ngem sumango met iti adu a tubeng gapu ti makunkuna nga "structural ken bureaucratic barriers" wenno bangen/lapped iti pannakaited ti benepisio kadagiti beterano nga adda iti salinong ti Commonwealth Army ken gerilia wenno rebulosionario a tignay.
Kalpasan ti panagipilaan idi tawen 1946, naaramid ti maikadua a pannakabilang ti nagnagan dagiti beterano idi 1948. No maibasar iti agdama a pagrukodan ti pannakabigbig a nagserbi ti maysa a beterano idi Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, masapul nga idatag ti beterano a karaman [isuna] ti naganna iti listaan ti 1948 ken ti discharge papers-da.
Idi Disiembre 29, 2011, nasurok a 24,000 a Filipino WWII veterans ti diskualipikado wenno nailibak ti kalinteganda a mangawat iti benepisio. Adda met agarup 4,000 a beterano ti agur-uray iti resulta ti panagapelada iti Board of Veterans' Appeal [BVA]. Ket kadagiti 66 a pagilian a kaaliado ti Estados Unidos iti Maikadua a Gubat ti Sangalubongan, dagiti laeng Filipino ti nailibak ti kalinteganda ken/wenno saan a naited iti umisu a benepisio a rumbeng nga awatenda.
Ket daytoy ti kinapudno, adut' maaramid ti kuarta- mapagtignayna amin a banag. Ngem makatulong kadi daytoy a mangkoreher wenno mangilinteg ti inhustisia ken diskriminasion a nalak-am ken nagpasaran dagiti ing-ingungotentayo a beterano? Saan. Nalabit, no saan a dagitoy a kalak-amanda ken sakripisio no kasano ti rigat iti kaadda ti gubat, nakaadalda ngata met wenno nakastrekda iti napimpintas a pagtrabahuan tapno masuportaran dagiti pamiliada. Nalabit, naited ngata met kadakuada ti pudpudno ken umisu a pannakataripato ti salun-at no kasapulan ken malapdan iti gradual a panagsalog ti salun-atda.
Gapu ta kaaduan kadagitoy a beterano ti agtawenen iti 80s ken 90s, mauraydanto pay ngata nga awaten ti kompleto ken umisu a benepisio no naginad met iti pannakaipaay ti hustisia kadakuada?
NO NAGINAD ITI PANNAKAIPAAY TI HUSTISIA
Di Nakapappapati, Ngem Pudno
Fil-Am Observer Article
filamobserverarticles.blogspot.com