PsikoLab

👉 Tamamını okumak için yana kaydırın.
Aldatma ve aldatılma konusunda Türkiye'de pek araştırma yok çünkü konuşulmak istenmiyor. Bu nedenle araştırılması güç. Verilerin çoğu yabancı araştırmalara dayanıyor. Daha yazılacak birçok konu başlığı ve sonuç vardı ama ben en önemlilerini yazmaya çalıştım.

İnsanın doğduğu andaki zihinsel yapısını “boş bir kişisel defter” alegorisiyle ifade edebiliriz. Gün geçtikçe insan bu deftere, yeni bilgiler ekler, yeni tanımlamalar yapar. Bu deftere yazılacak şeyleri, temel yaşantılar, duygular, düşünceler, fizyolojik reaksiyonlar vb. oluşturur. İşin en önemli tarafı da bu defterin, doğar doğmaz (bazı yaklaşımlara göre anne rahmine düşüldüğü anda) yazılmaya, çizilmeye başlanmasıdır. Kişisel deftere yazılan bu temel yazıları, bilgileri, inançları “şema” kavramıyla ifade edebiliriz.
Şemalar her şeye dair geliştirilebileceği için sayılarla belirlenemeyecek kadar çok olabilirler: anne şeması, baba şeması, süt şeması, kalem şeması, insan şeması, araba şeması, dostluk şeması vb. Geliştirilen bu şemalar, daha sonra karşılaştığımız durumları anlamada ve yorumlamada bize rehberlik eder. Bir anlamda şemalar TEMEL ZİHİNSEL YAPILARIMIZDIR.
Şemalar temelde hayatımızı kolaylaştırmak; bizi belirsizlikten kurtarmak, her durumda her şeyi yeni baştan öğrenme zahmetinden kurtarmak gibi işlevlere sahiptir. Kalem şeması geliştiren bir insan, daha sonra karşılaşacağı her kalemin kalem olduğunu anlayabilecek; üzerinde uzun uzun düşünmeyecektir. Şema sayesinde gülmenin mutluluk ifadesi(çoğunlukla) olduğunu anlayacak, sınavdan yüksek puan aldığımızda kendimizi başarılı hissedeceğiz. Ancak geliştirdiğimiz şemalar her zaman bizi mutlu etmeyebilir, işimize yaramayabilir; yani olumsuz ve uyumsuz şemalar da geliştirebiliriz.
Şemalar zamanla katı, değişmez, koşulsuz kabul edilen değerlendirmeler haline gelirler. Bu özellikleri sayesinde şemalar gittikçe güçlenir, değiştirilmeleri daha zor hale gelirler. Şemalar, bize gelen bilgiyi değerlendirmeye soktuğumuz filtre, süzgeç olarak işlev görürler. Olayları, durumları sahip olduğumuz şemalara göre değerlendirir ve kararlarımızı bu şemalara göre veririz. Bu da çoğunlukla bilgileri çarpıtmamıza, bozmamıza sebep olur. Kendisiyle ilgili “başarısız” şeması geliştiren bir öğrenci sınavdan 100 üzerinden 90 dahi alsa kendisini başarısız olarak kabul edebilir.
Şema Terapide kullanılan “şema” kavramı “erken dönem uyum bozucu şema” kavramı yerine kullanılır. Şema terapi, kendimizle ve diğer insanlarla ilgili olarak geliştirdiğimiz olumsuz, uyum bozucu şemaları konu edinir.
Şema terapide uyumsuz şemaların, temel ihtiyaçların GİDERİLEMEMESİYLE ortaya çıktığı düşünülür. Şemalar, ÇOCUKLUK ve ergenlik döneminde temel ihtiyaçların giderilememesiyle ortaya çıktığı gibi, YETİŞKİNLİK döneminde de temel ihtiyaçların giderilememesine sebep olurlar.

Niyetiniz ne kadar iyi olursa olsun, tavsiye vermek her zaman olumlu bir durum değildir. 📍Bazen ve yanlıştır: Cenaze merasiminde bir tavsiye verildiğini düşünün.
📍Bazen karşımızdaki o konuda tavsiye istemiyordur: Birinin saç şekli hakkında istenmediği halde tavsiye verdiğinizi düşünün.
📍Bazen karşımızdaki tavsiyeye hazır değildir. Ne kadar doğru söyleseniz bile: Sigara içen birine sigarayı bırakması konusunda sık sık öğütlediğinizi düşünün.
Bu durumlar genellikle öfke, suçluluk, yetersizlik, utanç gibi duyguları ortaya çıkaracağından dinleyen kişi için gibi algılanabilir. Tavsiye, eleştiri, düzeltme gibi davranışlarımızda seçici davranmalıyız.

Acıdan kaçınca acının peşini hiç bırakmadığını fark ettin mi? Aynen böyle oluyor. Üzüntü, keder, mutsuzluk gibi duygular görmezden gelinmek yerine kulak verilmeye, okşanmaya, sarıp sarmalanmaya ihtiyaç duyarlar. Onlar bizim yaralı taraflarımız. Yaralarını sarmadığımızda acımaya devam eder.
Bu duyguları aşılması gereken zorluklar olarak görebilirsin. Bu zorlukları görmezden geldiğimizde bizi alaşağı ettiğini fakat bu zorlukların yaşamımızı anlamlı kıldığını fark edeceksin. Tıpkı her oyunun belirli bir zorluğunun belirli bir engelinin olması gibi. Prensi, prensesi kurtarmak için derin vadiler, yüksek tepeler, karanlık ormanlar, kötü insanları aşman gerekir. Elini kolunu sallaya sallaya kurtarmaya gitseydin oyunun hiçbir anlamı kalmazdı. En büyük mutlulukların belirli zorluklardan sonra geldiğini, o zorluklarla birlikte var olduğunu unutmamalısın. Bu yüzden kendine dön, yaralı taraflarına bak. Sana ne söylüyor? Neye ihtiyacı var?