Korat Health Center-KHC

ฝุ่น PM 2.5 ระวังอย่าชะล่าใจ 😰
#สสส #สื่อสารสุข #ฝุ่นนอกรั้ว

💧🤰 คนท้องงดน้ำงดอาหารก่อนผ่าคลอด ควรให้น้ำเกลือแบบไหน

Acetar หรือ 5%D/NSS/2 ดีกว่ากัน?

คำถามนี้เจอบ่อยครับ โดยเฉพาะเวลาคนไข้ต้อง NPO หรือ “งดน้ำงดอาหาร” ก่อนผ่าตัดคลอด

หลายคนอาจสงสัยว่า…

❓ ถ้างดอาหารหลายชั่วโมง ระดับน้ำตาลแม่จะต่ำเกินไปไหม?
❓ ต้องให้น้ำเกลือผสมน้ำตาลไว้ก่อนหรือเปล่า?
❓ 5%D/NSS/2 น่าจะดีกว่า Acetar ไหม เพราะมีน้ำตาล?

คำตอบคือ
✅ ในหญิงตั้งครรภ์ทั่วไปที่เตรียมผ่าตัดคลอดแบบ routine สารน้ำกลุ่ม balanced isotonic crystalloid เช่น Acetar มักเหมาะกว่า 5%D/NSS/2

🧠 ทำไมงดอาหารแล้วน้ำตาลมักไม่ต่ำทันที?

ร่างกายแม่มีระบบรักษาระดับน้ำตาลในเลือดอยู่แล้วครับ

แม้จะงดอาหาร 6–12 ชั่วโมง ร่างกายยังสามารถรักษาระดับ glucose ได้จาก

🔹 Glycogenolysis
การสลาย glycogen ที่สะสมไว้ในตับ ออกมาเป็น glucose

🔹 Gluconeogenesis
การสร้าง glucose ใหม่จาก lactate, glycerol และ amino acids

🔹 การใช้ไขมันเป็นพลังงานมากขึ้น
ช่วยลดการพึ่งพา glucose เพียงอย่างเดียว

ดังนั้น การ NPO ตามมาตรฐานก่อนผ่าตัด เช่น งดอาหารแข็งประมาณ 6 ชั่วโมง และงด clear fluid ประมาณ 2 ชั่วโมง
โดยทั่วไป ไม่ได้ทำให้น้ำตาลต่ำจนต้องให้น้ำตาลทางเส้นเลือดทุกราย

พูดง่าย ๆ คือ
🌿 งดอาหารไม่ได้แปลว่าร่างกายไม่มีน้ำตาลใช้ทันที
ร่างกายยังมี “แหล่งสำรอง” และ “ระบบสร้างน้ำตาล” คอยช่วยอยู่

💧 แล้ว Acetar ดีกว่าอย่างไร?

Acetar เป็นสารน้ำกลุ่ม balanced isotonic crystalloid

จุดเด่นคือ

✅ ความเข้มข้นใกล้เคียงเลือด
✅ electrolyte ใกล้ physiologic กว่า
✅ ไม่เพิ่มน้ำตาลให้แม่และทารกโดยไม่จำเป็น
✅ เหมาะกับการให้สารน้ำช่วงก่อนหรือระหว่างผ่าตัดคลอด
✅ ใช้ร่วมกับการป้องกันความดันตกหลัง spinal anesthesia ได้

ดังนั้นในคนท้องทั่วไปที่ไม่ได้มีน้ำตาลต่ำ หรือไม่ได้มีข้อบ่งชี้เฉพาะ
👉 Acetar จึงมักเป็นตัวเลือกที่เหมาะกว่า

🍬 แล้ว 5%D/NSS/2 มีข้อกังวลอะไร?

5%D/NSS/2 คือสารน้ำที่มี

🍬 Dextrose 5%
🧂 0.45% NaCl หรือ half-normal saline

ประเด็นสำคัญคือ dextrose สามารถผ่านรกไปถึงทารกได้

ถ้าให้ glucose มาก โดยเฉพาะใกล้เวลาคลอด อาจทำให้เกิดลำดับเหตุการณ์นี้ได้

➡️ แม่ได้รับน้ำตาลทางเส้นเลือด
➡️ น้ำตาลผ่านรกไปทารก
➡️ ทารกมี glucose สูงชั่วคราว
➡️ ตับอ่อนทารกหลั่ง insulin มากขึ้น
➡️ หลังคลอด น้ำตาลจากแม่หยุดทันที
➡️ ทารกเสี่ยง neonatal hypoglycemia

นอกจากนี้ 5%D/NSS/2 เมื่อ glucose ถูกใช้ไปแล้ว จะเหลือน้ำและ sodium ที่ค่อนข้างต่ำกว่าเลือด
จึงอาจเพิ่มความเสี่ยงเรื่อง hyponatremia ได้ หากให้ปริมาณมากหรือให้นาน

⏰ แล้ว NPO นานแค่ไหนถึงควรคิดถึงน้ำเกลือผสมน้ำตาล?

คำตอบสำคัญคือ

❌ ไม่มีตัวเลขตายตัวว่า NPO กี่ชั่วโมงแล้วต้องให้ 5%D/NSS/2 ทันที

ไม่ควรใช้ “จำนวนชั่วโมง NPO” เพียงอย่างเดียว
แต่ควรดูอาการและผลตรวจร่วมด้วย

โดยแนวคิดแบบ practical คือ

🟢 NPO 6–12 ชั่วโมง

ถ้า vital signs ดี ไม่มีอาการน้ำตาลต่ำ ไม่มีอาเจียนมาก
👉 Acetar มักเพียงพอ

🟡 NPO มากกว่า 12–16 ชั่วโมง

ยังไม่จำเป็นต้องให้ 5%D/NSS/2 ทุกราย
แต่ควรเริ่มประเมินเพิ่ม เช่น

🔸 capillary blood glucose
🔸 urine ketone หรือ serum ketone
🔸 hydration status
🔸 อาการอ่อนเพลียมาก ใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น
🔸 ประวัติอาเจียน หรือกินได้น้อยมากก่อนมาโรงพยาบาล

🔴 ควรพิจารณา dextrose-containing fluid เมื่อมี

⚠️ glucose ต่ำ
⚠️ ketone positive
⚠️ NPO นานมากร่วมกับ poor intake
⚠️ อาเจียนมาก
⚠️ ได้ insulin หรือเป็นเบาหวานที่ต้องใช้ protocol เฉพาะ

กรณีเหล่านี้อาจใช้สารน้ำที่มี dextrose เช่น 5%D/NSS/2 ได้
แต่ควรให้ในอัตราที่เหมาะสม และ monitor glucose/electrolyte