Mati Insight

(หมายเหตุ : เนื่องจากต้นฉบับเต็มภาพมีเนื้อหารุนแรง ทางศูนย์ข้อมูลมติชนจึงขอนำเสนอภาพเพียงบางส่วนจากต้นฉบับภาพซึ่งทางศูนย์ข้อมูลเก็บรักษาไว้)

เมื่อ 14 ตุลา 2516 กลายเป็น “หมุดหมาย” สำคัญทางการเมืองไทย เสียงของผู้ประท้วงและความไม่พอใจต่อรัฐบาลจึงมักจะยึดถือวันดังกล่าว ส่งเสียงแสดงความไม่พอใจต่อรัฐบาลอยู่เสมอ วันที่ 14 ตุลา 2516 จึงมีความหมายมากกว่าตัวมันเอง เพราะยังกลายเป็น “วันสำคัญ” หรือ “วันแห่งสัญลักษณ์” ของการเมืองไทยที่ส่งผลต่อวันที่ 14 ตุลาของปีอื่นๆ หลังจากนั้นอีกด้วย

เช่นเดียวกับวันที่ 14 ตุลาคม 2533 นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหงกลุ่มหนึ่ง ซึ่งรวมตัวกันกันประท้วงอยู่หน้ามหาวิทยาลัยอยู่หลายวัน เรียกร้องให้ พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นลาออก มิฉะนั้น พวกตนจะทั้ง 9 คนจะเผาตัวตาย ได้เริ่มเคลื่อนไหวและเรียกร้องอีกครั้ง โดยในเวลาประมาณเที่ยงวัน นายธนาวุธ คลิงเชื้อ หัว นักศึกษาชั้นปีที่ 2 คณะบริหารธุรกิจ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ในชุดนุ่งขาวห่มขาวและโกน 1 ใน 9 ของนักศึกษาที่ประกาศจะเผาตัวเองประท้วงได้ขึ้นเวทีพูดปลุกระดมวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล
เมื่อถูกสบประมาทว่าไม่กล้าเผาตัวเองหนักเข้า นายธนาวุธ วัย 20 ชาวจังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งยังคงอภิปรายอยู่บนเวทีได้ตะโกนขึ้นว่า “เผาจริงๆแล้ว” และนำขวดบรรจุน้ำมันเบนซินขี้นราดตัวบริเวณไหล่ทั้งสองข้าง ทำให้น้ำมันไหลชุ่มโชกไปตามเสื้อผ้า จากนั้นได้จุดไฟแช็กเผาตัวเองในทันที สร้างความตกตะลึงพรึงเพริดให้กับนักศึกษาและประชาชนที่ยืนดูอยู่ประมาณ 800 – 900 คนโดยประมาณ
ร่างที่ไฟลุกท่วมของนายธนาวุธ สร้างความตกใจให้แก่ฝูงชนที่รายล้อมอยู่เป็นจำนวนมาก 1 ในเพื่อนและผู้ร่วมประท้วงของนายธนาวุธ คือ นายเอกสิทธิ์ ศรีลาภรักษา จึงรีบเข้าทำการช่วยเหลือโดยถอดชุดขาวที่ตนเองสวมใส่ออกมาตบไฟตามเนื้อตัวของนายธนาวุธเพื่อหวังว่าไฟจะดับจนตัวนายเอกสิทธิ์เหลือแต่กางเกงในตัวเดียวและได้รับบาดเจ็บไฟลวกที่ขาไปด้วย ก่อนที่นายธนาวุธจะถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลเพื่อเร่งหาทางรักษา และเสียชีวิตในเวลาต่อมา
เมื่อเหตุการณ์เผาตัวนั้นสำแดงขึ้น ประชาชนที่อยู่ในละแวกใกล้เคียงจึงเริ่มหลั่งไหลมาในบริเวณพื้นที่เพื่อร่วมสังเกตการณ์เป็นจำนวนมากขึ้น พร้อมๆกับการอภิปรายโจมตีรัฐบาลของกลุ่มนักศึกษาที่ยังดำเนินต่อไป ทั้งยังชวนเชิญให้ผู้เข้าร่วมฟังอภิปรายเดินทางไปหน้าทำเนียบรัฐบาลซึ่งมีพรรคพวกของกลุ่มนักศึกษารออยู่ก่อนแล้วหลายสิบคน โดยการขึ้นรถเมล์สาย 99 ปรากฎว่ามีผู้เดินทางไปด้วยประมาณ 50 คน นอกจากนั้นยังมีผู้สนใจเหตุการณ์ว่าจะมีการเผาตัวตายอีกหรือไม่ เดินทางเพื่อตามไปดูอีกจำนวนหนึ่ง
เมื่อเดินทางไปถึงบริเวณหน้าทำเนียบรัฐบาล มีผู้ชุมนุมมาสมทบประมาณ 150 คน ส่วนด้านนักศึกษา 6 ใน 9 ที่ประกาศจะเผาตัวตาย ได้ประกาศขีดเส้นตายว่าถ้ารัฐบาลไม่ลาออกเวลา 17.30 น. จะเผาตัวตายทั้งหมด นายวันชัย ชูวงศ์ หนึ่งในนักศึกษาที่ยืนยันจะเผาตัวตายได้กล่าวว่า “การเผาตัวเองในวันนี้ เพราะตรงกับวันที่ 14 ตุลาคม เพื่อยันยืนเจตนารมณ์ขับไล่รัฐบาลคอร์รัปชั่น”
แม้เลขาธิการทั่วไปสภาประชาธิปไตยแห่งชาติ จะเดินทางเข้าพบกลุ่มนักศึกษาที่เผาตัวตายบริเวณหน้าทำเนียบ เพื่อขอให้กลุ่มนักศึกษาผู้ประท้วงยุติการเผาตัวตาย เพราะเมืองไทยเป็นเมืองพุทธ มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข หากทำเช่นนั้นจะส่งผลร้ายต่อประเทศมากกว่าผลดี แต่ทางกลุ่มนักศึกษายังคงยืนกรานที่จะเผาตัวตายต่อไป
เวลาล่วงเลยออกไป ขณะที่ทางกลุ่มนักศึกษาผู้ประท้วงมีผู้เดินทางมาสมทบมากขึ้นเรื่อยๆ จนมีกำลังราว 300 คน พร้อมกับนำคัตเอาต์ขนาดใหญ่ พร้อมข้อความบนป้ายเขียนว่า “แด่วีรชนเดือนตุลาฯ” มาตั้งพิงกำแพงทำเนียบรัฐบาล จนส่งผลให้รั้วกำแพงทำเนียบเกิดความเสียหาย ทางตำรวจได้เร่งสนธิกำลังเข้ามาในพื้นที่อย่างต่อเนื่องเช่นกัน โดยนำกำลังเจ้าหน้าที่จาก สน.ดินแดง ดุสิต และพญาไท รวมถึงตำรวจจากหน่วยปฏิบัติพิเศษ และ ดับเพลิง ประมาณ 200 นาย เข้าตรึงกำลังบริเวณหน้าทำเนียบ
ล่วงเลยจนถึงเวลา 18.45 โดยประมาณ เจ้าหน้าที่ตำรวจตัดสินใจเข้าสลายการชุมนุม สืบเนื่องจากทางผู้ประท้วงประกาศว่าจะเผาตัวอีกครั้งในเวลา 20.00 น. เจ้าหน้าที่ตำรวจจึงตัดสินใจใช้ยุทธวิธีโอบล้อมและบีบขนาบผู้ชุมนุมจาก 2 ทิศทาง ผลลัพธ์ที่ได้ คือ สามารถสลายม็อบลงในเวลาเพียง 10 นาที ทั้งยังสามารถจับผู้ชุมนุมระดับแกนนำและนักศึกษาทั้ง 6 คนที่ประกาศว่าจะเผาตัวไว้ได้ทั้งหมด ผลการจากรื้อค้นเวทีชุมนุมทำให้พบว่ามีนักศึกษา 2 ถึง 3 คนที่เข้าร่วมชุมนุมนอนเมาสุราขนาดหนักอยู่ในบริเวณที่ชุมนุมด้วย ขณะที่กลุ่มผู้เข้าร่วมชุมนุมส่วนมากสามารถหลบหนีออกไปได้ทางวัดเบญจมบพิตร ราว 200 – 300 คน
และแล้วควันไฟของการประท้วงก็ได้ผ่านไป ผู้ประท้วงที่ถูกจับกุมประมาณ 19 คนได้ถูกส่งตัวเข้าโรงพยาบาลตำรวจโดยไม่มีการตั้งข้อหาใดๆ พร้อมกันนั้น ทางตำรวจได้เตรียมห้องพักและจิตแพทย์ไว้อย่างพร้อมเพรียง พร้อมให้สัมภาษณ์ว่า “การปฏิบัติการของเจ้าหน้าที่ครั้งนี้ เพื่อช่วยเหลือนักศึกษาที่อยู่ในภาวะเสมือนผู้ป่วย ไม่สามารถดูแลตัวเองได้ หากปล่อยไว้จะทำให้สถานการณ์ที่เป็นอยู่เลวร้ายมากขึ้น เพราะยังมีนักศึกษาที่ต้องการเผาตัวตายอีก จากการถูกยุยงและปลุกระดม”

#14ตุลา #เผาตัว #การประท้วง #ศูนย์ข้อมูลมติชน

...."แต่เสด็จท่านมิได้ชักนำให้ข้าพเจ้ารู้จักแต่ของสูงของยากเท่านั้น ของที่ง่ายราคาถูกแต่มีค่าสูงอีกมากมายหลายอย่าง ท่านก็ยังได้ชักนำให้ข้าพเจ้าได้รู้จักและรู้คุณค่าอีกมากมายประมาณไม่ได้ เป็นต้นว่า เรื่องธรรมชาติตามป่าเขา เรื่องต้นไม้ ดอกไม้ เรื่องชีวิตสัตว์และเรื่องความเป็นอยู่อย่างง่าย ๆ ตลอดจนบุหรี่ใบตองและเหล้าเถื่อน ของในเมืองไทยหลายอย่างที่น่ารู้น่าสนใจนั้น ข้าพเจ้าอาจละเลยมอง ข้ามไปเสียได้ ถ้าหากว่าเสด็จท่านไม่ตื่นเต้นและชี้ให้เห็น"

นักข่าวหญิง (สมทรง)เล่าว่า เจ้าจอมสดับ หรือ “คุณจอมสดับ” เป็นสุภาพสตรีชาววังร่างเล็กที่มีอาวุโสมากที่สุด ที่ยังคงเป็นสัญลักษณ์ของราชสำนักไทย ท่านยังพำนักอยู่ที่ตำหนักในเขตพระราชฐานชั้นใน ในพระบรมมหาราชวัง ซึ่งบุคคลภายนอกจะผ่านเข้าไปได้ ต้องผ่านโขลนทวารประตูเสียก่อน

“‘คุณจอม’ กรุณาให้ตำรับ น้ำพริกลงเรือขนานแท้ แก่กลุ่มนักข่าวหญิง ซึ่งเล่าว่าเป็นตำรากับข้าวไทยประเภทเครื่องจิ้มของสำนักพระวิมาดาเธอฯ”

กระทั่งเดือนตุลาคม 2521 ยังมีนิตยสารถูกสั่งปิด เพราะรายงานเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519

พาดหัวข่าวของหนังสือพิมพ์มติชน วันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ.2521 ได้รายงานข่าวถึงการสั่งปิดนิตยสาร “โลกใหม่” อย่างไม่มีกำหนด เนื่องจากทางนิตยสารได้นำเสนอข่าวเหตุการณ์ 6 ตุลา ในบทความชื่อ “เปิดประตูคุก 6 ตุลาคม ชัยชนะของผู้บริสุทธิ์” พร้อมกับระบุข้อความที่ทางการมองว่าอาจสร้างความปั่นป่วนและแตกแยกในหมู่ประชาชนได้ เช่น “กำลังของตำรวจเจ้าหน้าที่เข้าไปกวาดล้างจับกุม นักศึกษาในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ถึง 3,000 คน ... เป็นการกระทำที่ป่าเถื่อน”

หน้าหนังสือมติชนที่รายงานข่าวความพยายามระลึกถึงเหตุการณ์ 6 ตุลาของนิตยสารโลกใหม่กับความพยายามจะปิดกั้นพื้นที่ในการพูดถึงเหตุการณ์ของภาครัฐ จึงสะท้อนภาวะ “ลืมไม่ได้ จำไม่ลง” ต่อเหตุการณ์ 6 ตุลาไม่มากก็น้อย เพราะความพยายามจะปิดกั้นให้ 6 ตุลาไม่มีพื้นที่ในการรับรู้ของผู้คน นัยหนึ่งคือการยอมรับว่าเหตุการณ์ดังกล่าวนั้นเคย “เกิดขึ้นจริง” แต่จำต้องถูกบังคับ “ลืม” ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง

ทั้งนี้ ทางหนังสือพิมพ์มติชนได้รายงานข่าวเพิ่มเติมว่าเช้าวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ.2521 ได้มีพิธีไว้อาลัยแก่ผู้ที่สุญเสียชีวิตในเหตุการณ์ 6 ตุลา 19 ท่ามกลางผู้เข้าร่วมในงานกว่า 300 ชีวิต โดยมีข้อความบนพวงหรีดสีดำเป็นคำกลอน ลวดลายแตกต่างกันออกไปว่า

“วันนี้พายุร้ายไล่กระหน่ำ ท่ามกลางสายฝนพรำเสียงร่ำไห้ พายุผลาญและพรากเธอจากไป คาวเลือดไหลพรูพลั่งลงหลั่งริน เธออาจจะล่วงลับดับสังขาร แต่วิญญาณเพิ่มพูนไม่สูญสิ้น เพียงหยาดฝนชโลมชื้นซับผืนดิน ชุบชีวินใหม่ลุกขึ้นมา”

ในส่วนของพิธีการทางศาสนา คณะนักศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้นิมนต์พระสงฆ์ 5 รูป ซึ่งเป็นอดีตจำเลย 6 ตุลา มารับบาตร และ ฉันเช้าที่ตึกทำการของสโมสรนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พระ 5 รูป คือ พระสุธรรม แสงประทุม พระอนุพงษ์ พงษ์สุวรรณ พระอภินันท์ บัวหภักดี พระบุญชาติ เสถียรธรรมมณี และพระธงชัย วินิจจะกูล

น่าสนใจว่าพิธีการทำบุญเพื่อการระลึกถึงนั้น นับเป็น “วิธี” ที่ใช้เพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์นองเลือด 6 ตุลาที่ปลอดภัยอย่างหนึ่ง เพราะคณะนักศึกษาได้ประกาศไว้เองว่าจะมีการทำบุญตักบาตรเช่นนี้ ในทุกๆวันที่ 6 ตุลาของทุกปี สอดคล้องกับรายงานในหนังสือพิมพ์มติชนฉบับวันที่ 7 ตุลาคม พ.ศ.2524 ระบุว่าในวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ.2524 บรรดาญาติมิตรผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ 6 ตุลา ได้ร่วมกันทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ตาย บริเวณตึกเอที มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยมีองค์การนักศึกษา 20 สถาบัน ชมรมพุทธศาสตร์ กลุ่มประสานงานศาสนาเพื่อสังคมได้เข้าร่วมงานรำลึกในเหตุการณ์ดังกล่าวด้วย

ประเทศไทย หลัง 6 ตุลา 19 จึงเต็มไปด้วย ข้อเท็จจริงและรอยแผลในประวัติศาสตร์ที่รัฐไทยอยากจะลืมและถูกบังคับให้ “อำพราง” ขณะเดียวกัน ภาคประชาชนกลับพยายามที่จะจดจำมันไว้ไม่ว่าจะด้วยวิธีการใดๆก็ตาม ภาวะ “ลืมไม่ได้ จำไม่ลง” จึงขัดแย้งและแสดงอยู่ในตัวของเหตุการณ์รำลึก พิธีบุญ ที่สะท้อนออกมา

ร่วมอ่านความทรงจำที่ถูกกดทับให้ “เงียบงัน” อย่างละเอียดได้ใน “ห้วงแห่งความเงียบงัน: ภาวะลืมไม่ได้จำไม่ลง หลัง 6 ตุลา 2519” แปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ "MOMENTS of SILENCE: The Unforgetting of the October 6, 1976, Massacre in Bangkok" หนังสือที่จะรื้อฟื้น “ความทรงจำ” ที่ถูกลดทอน บิดเบือน เปลี่ยนแปลง ทั้งจากเหยื่อของความรุนแรง ผู้กระทำความรุนแรง และคนรุ่นหลังที่ได้รับรู้ถึงเหตุการณ์ 6 ตุลา

สั่งซื้อได้แล้วกับทางสำนักพิมพ์มติชน ผู้เขียน ธงชัย วินิจจะกูล ผู้แปล สุภัตรา ภูมิประภาศ ภาพปกและภาพเปิดบทโดย ตะวัน วัตุยา ทดลองอ่านได้ใน https://bit.ly/3Vl7Eam หากสนใจสามารถติดต่อสั่งซื้อได้ทางhttps://linktr.ee/matichonbook
#6ตุลา #6ตุลา19 #ห้วงแห่งความเงียบงัน #ลืมไม่ได้จำไม่ลง #ความทรงจำ #ความเงียบ #ธงชัยวินิจจะกูล #สำนักพิมพ์มติชน #ศูนย์ข้อมูลมติชน

กล่าวได้ว่า หนังสือ “ตำรับแม่ครัวหัวป่าก์” มิใช่เพียงตำราอาหาร (Cookbook) เท่านั้น หากแต่เป็นงานที่เข้าข่ายศาสตร์การทำอาหาร หรือ “Gastronomy” ตามนิยามของโลกตะวันตก ที่ผสานทั้งศิลปะ วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์เข้าไว้ด้วยกันอย่างลึกซึ้ง
“ตำราแม่ครัวหัวป่าก์” ที่จัดพิมพ์ระหว่าง พ.ศ. 2451–2452 ใช้ชื่อตำราอย่างชัดเจนว่า แม่ครัวหัวป่าก์ ซึ่งสะท้อนการประกาศตัวในฐานะ ‘หัวหน้าแม่ครัว’ หรือผู้รู้ลึกซึ้งด้านการปรุงอาหาร