Data Center University

Thucydides (ธูซิดีดิส): นักประวัติศาสตร์ผู้เปิดเผยธรรมชาติของอำนาจและสงคราม

ในประวัติศาสตร์ความคิดทางการเมืองของโลก ชื่อของ Thucydides หรือ “ธูซิดีดิส” (c. 460–400 BCE) ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนึ่งในนักประวัติศาสตร์และนักคิดการเมืองที่ทรงอิทธิพลที่สุดในโลกตะวันตก เขาไม่เพียงเป็นผู้บันทึกเหตุการณ์สงครามเพโลพอนนีเซียน (Peloponnesian War) ระหว่างนครรัฐเอเธนส์และสปาร์ตา หากยังเป็นผู้วางรากฐานของการศึกษาประวัติศาสตร์เชิงวิพากษ์ (critical history) และแนวคิดสัจนิยมทางการเมือง (political realism) ซึ่งยังคงมีอิทธิพลต่อการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในโลกปัจจุบันอย่างลึกซึ้ง

ผลงานสำคัญของธูซิดีดิสคือ History of the Peloponnesian War ซึ่งถือเป็นงานประวัติศาสตร์ที่มีลักษณะ “ทันสมัย” อย่างน่าทึ่งเมื่อเทียบกับยุคสมัยของเขา แตกต่างจากนักประวัติศาสตร์ร่วมยุค เช่น Herodotus ที่ยังคงใช้เรื่องเล่าเชิงตำนาน เทพเจ้า และคำอธิบายเหนือธรรมชาติ ธูซิดีดิสกลับเลือกใช้การสังเกต การวิเคราะห์เหตุและผล และการตรวจสอบพฤติกรรมของมนุษย์ในบริบทของอำนาจและสงคราม เขาพยายามอธิบายว่าเหตุการณ์ทางการเมืองมิได้ขับเคลื่อนด้วยโชคชะตาหรือเทพเจ้า หากแต่ขับเคลื่อนด้วย “ผลประโยชน์ ความกลัว และอำนาจ” ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานของพฤติกรรมมนุษย์และรัฐ (Thucydides, 1972)

แนวคิดดังกล่าวทำให้ธูซิดีดิสได้รับการยกย่องว่าเป็นต้นธารของ “Political Realism” หรือสัจนิยมทางการเมือง ซึ่งมองว่ารัฐและผู้นำทางการเมืองมิได้ตัดสินใจบนพื้นฐานของศีลธรรมเพียงอย่างเดียว แต่ตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดของผลประโยชน์แห่งชาติ ความมั่นคง และการรักษาสมดุลอำนาจ แนวคิดนี้ต่อมาได้รับการพัฒนาต่อโดยนักคิดสำคัญ เช่น Niccolò Machiavelli, Thomas Hobbes และ Hans Morgenthau ซึ่งต่างยอมรับว่าธูซิดีดิสคือผู้วางฐานทางปัญญาของการมองโลกการเมืองในฐานะ “เวทีแห่งการแข่งขันเพื่ออำนาจ” มากกว่าพื้นที่ของอุดมคติ (Morgenthau, 1948)

หนึ่งในแนวคิดที่ถูกนำกลับมาใช้ในยุคปัจจุบันอย่างแพร่หลายคือ “Thucydides Trap” ซึ่งอ้างอิงจากการวิเคราะห์ของธูซิดีดิสเกี่ยวกับสงครามระหว่างเอเธนส์และสปาร์ตา เขาเสนอว่า “การผงาดขึ้นของเอเธนส์และความหวาดกลัวที่สิ่งนั้นก่อให้เกิดแก่สปาร์ตา ทำให้สงครามกลายเป็นสิ่งแทบหลีกเลี่ยงไม่ได้” (Thucydides, 1972) แนวคิดนี้ได้รับการประยุกต์ใช้โดยนักรัฐศาสตร์ร่วมสมัยในการวิเคราะห์การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ เช่น United States และ China โดยมองว่าการเปลี่ยนผ่านของอำนาจในระบบโลกมักนำไปสู่ความตึงเครียดเชิงยุทธศาสตร์และความเสี่ยงต่อความขัดแย้ง (Allison, 2017)

ในระดับที่ลึกกว่าการบันทึกประวัติศาสตร์ ธูซิดีดิสเสนอข้อสังเกตที่เฉียบคมเกี่ยวกับ “ธรรมชาติของมนุษย์” ในภาวะวิกฤต เขาเชื่อว่าสงครามมิได้เพียงทำลายเมืองหรือรัฐ แต่ยังเปิดเผยด้านที่แท้จริงของมนุษย์—ด้านที่ถูกขับเคลื่อนด้วยความกลัว ความโลภ การเอาตัวรอด และการใช้อำนาจเหนือผู้อื่น ในมุมมองนี้ ธูซิดีดิสจึงมิใช่เพียงนักประวัติศาสตร์ หากเป็นนักปรัชญาแห่งอำนาจ (philosopher of power) ผู้ทำให้เราเข้าใจว่าการเมืองระหว่างรัฐเป็นภาพสะท้อนของธรรมชาติพื้นฐานของมนุษย์เอง

ดังนั้น แม้เวลาจะผ่านมากว่า 2,400 ปี ธูซิดีดิสยังคงเป็นนักคิดที่มีความร่วมสมัยอย่างน่าทึ่ง เพราะเขาสอนให้โลกเข้าใจว่าภายใต้เปลือกของอารยธรรม ความก้าวหน้า และถ้อยคำทางศีลธรรม การเมืองระหว่างประเทศยังคงถูกกำหนดด้วยแรงผลักพื้นฐานเดิม คือ “อำนาจ ความกลัว และผลประโยชน์” ซึ่งเป็นความจริงที่ยังสะท้อนอยู่ในภูมิรัฐศาสตร์ของศตวรรษที่ 21

References

Allison, G. (2017) Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap? Boston: Houghton Mifflin Harcourt.

Morgenthau, H.J. (1948) Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. New York: Alfred A. Knopf.

Thucydides (1972) History of the Peloponnesian War. Translated by R. Warner. London: Penguin Classics.