URDA

Maamul Jacayl iyo Mansab Aan Macno Lahayn

Waxa maanta Soomaali badan ka murugoodaan ma aha saboolnimo keliya, amni-darro keliya, ama khilaaf siyaasadeed keliya; balse waa muuqaalka guud ee ummad lagu yaqaanay geesinimo, gobannimo iyo karaamo oo mararka qaar lagu maadsado maqrib iyo mashriq. Su’aashu waxay tahay: maxaa keenay in sumcaddii ummaddu dhaawacanto?

Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn waa maamul jacaylka iyo mansab-doonka aan macnaha lahayn. Marka kursigu noqdo yoolkii ugu dambeeyey ee siyaasadda, halkii uu ka ahaan lahaa aalad lagu adeegayo shacabka, waxaa luma himiladii qaranka. Waxaa bata tartanka xilalka, halka ay yaraato tartanka waxqabadka.

Maamul wanaagsan waxaa lagu gartaa adeeg, cadaalad iyo isla xisaabtan. Hase yeeshee marka awoodda loo arko sharaf gaar ah ama faa’iido shakhsiyeed, waxaa dhalata in waqtiga iyo tamarta lagu bixiyo ilaalinta kursiga halkii lagu xallin lahaa dhibaatooyinka shacabka. Sidaas ayaana ummaddu ku noqotaa daawade murugo leh.

Dunidu ma ixtiraamto calan keliya iyo magac keliya; waxay ixtiraamtaa nidaam shaqaynaya, hoggaan daacad ah, iyo bulsho isku duuban. Haddii siyaasadda lagu saleeyo dano gaaban iyo mansab raadis, waxaa sii fogaanaya horumarkii, waxaana sii badanaya niyad-jabka shacabka.

Soomaaliya waxay u baahan tahay hoggaamiyeyaal u arka xilka masuuliyad culus, ee aan u arkin hanti la kala dhaxlo ama jaranjaro lagu gaaro dano gaar ah. Qaranku wuxuu horumar ku gaaraa marka aqoonta, kartida iyo daacadnimadu ka horreeyaan qabiilka, kooxaysiga iyo kursi-jacaylka.

Maamul jacaylku wuxuu dhisaa shaqsiyaad; qaran-jacaylkuna wuxuu dhisaa ummado. Haddii aan rabno in magaca Soomaaliya mar kale sharaf ku yeesho maqrib iyo mashriq, waa in mansabku noqdaa adeeg, maamulka noqdaa masuuliyad, qarankuna noqdaa waxa ugu horreeya ee la ilaaliyo.

“Ummad mansab ku mashquushay waxay lumisaa mustaqbalkeeda; ummad qaran ku mashquushayna waxay dhistaa taariikhdeeda.”