Saddaam HM

Makka dhexdeeda, wiil yar ayaa ku koray xilli ay sanamyadu hadheeyeen Kacbada, dadkuna ku jireen jaahiliyad. Wiilkaa yar magaciisu wuxuu ahaa Cumayr, walaalka Sacad ibnu Abii Waqaas.

Markii uu maqlay farriinta Islaamka, qalbigiisa yar wuu aqbalay. Iimaankiisu ma ahayn mid da’ ku xidhan, balse waxa uu ahaa mid Eebbe yaraan ku doortay. Waxa uu arkay cadaadiskii lagu hayay muslimiinta, haddana dib uma laaban oo maalinna islaamnimadiisa shaki ma galin.

Maalintii la iclaamiyay dagaalkii Beder, Cumayr waxa ahaa qiyaastii 16 jir. Waxa uu jeclaa inuu safka galo oo uu kamid noqdo kuwa jidka ilaahay u dagaalamaya. Markii h**e waa laga reebay da’diisa darteed. Laakiin, qalbigiisa ma aqbalin in uu hadho. Indhihiisa ilmo ayaa ka qubatay — ma ahayn baqdin darteed, ee waxay ahayd rabitaan uu ku doonayo Janno iyo inuu difaaco diinta.

Ugu dambayn waa loo oggolaaday. Wiilkaa yar waxa uu galay goob dagaal oo ay ku sugnaayeen rag waaweyn. Seeftiisu ma weynayn, jidhkiisuna ma adkayn sida ragga kale, balse iimaankiisa ayaa waxaba ka waynaa kana adkaa.

Maalintaas ayuu ku shahiiday goobtii oo k**a soo noqonnin. Noloshiisu ma dheeraan, laakiin magaciisa ayaa dheeraaday oo raad ka tagay. Waxa uu noqday mid ka mid ah shuhadadii ugu horreeyay ee Islaamka — wiil yar oo doortay aakhiro halkii uu ka dooran lahaa cimri dheer oo adduunkan in uu guudkiisa baaqi ku sii ahaado.

Qisadiisu waxa ay inna baraysaa; qiimaha qofka in aan lagu cabbirin da’diisa, balse lagu cabbiro iimaankiisa iyo waxa uu qalbigiisu xambaarsan yahay.

Sheekada ninka sakhraansan iyo Jamaacada Dacwadda ee Tabliiqa.

Jamaaco tabliiqiin ah ayaa u baxay khuruuj, mid ka mid ah gobollada Koonfurta Masar (Saciid). Maalin maalmaha kamid ah, Intii ay ku jireen jawladda la qaado, waxa ay arkeen nin sakhraansan oo khamri cabaya.

Ninkii jamaacada daliilka u aha (Daliil waxa la yidhaahdaa qofka deegaanka kala garanaya ee jamaacada hagaya) ayaa ku yiri: “Ha la hadlina ninkan, si aanu idiin aflagaadayn ama idiin dhibaatayn, waayo ma oga waxa uu leeyahay ama samaynayo.”

Jamaacadii markii ku noqdeen masaajidka, way shuureeyeen. Waxa ay is weydiiyeen sida ay sabab ugu noqon karaan ninkan in uu soo hanuuno. Ugu dambayn, waxay go’aansadeen in berri loo tago ka hor inta aanu sakhraamin ee aanu cabin khamriga, iyagoo si gaar ah ugu ducaynaya caawa oo dhan, gaar ahaan qiyaamu laylka ugu baryaya Eebbe in ninkaas berri ay sababul hidaaya u noqdaan.

Waagii markii uu baryay, laba nin ayaa u tagay ninkii oo jamaacadii u dirtay. Waxa hortiisa taallay xaabo, gacantana waxa uu ku hayay dhalo khamri ah iyo koob.

Markuu arkay, wuxuu ku yidhi: “Maxaad ka rabtaan nin aan tukan, aan soomin, masaajidna aan waligii galin? Khamriga isk**a daynayo illaa dhimashadayda. Waan ogahay inuu xaaraan yahay, aakhirana naar lagu mutaysanayo. Ma haysaan wax kale oo aad ii sheegtaan?”

Labadii nin way aamuseen, iyagoo ka fekeraya jawaab ku habboon hadalkan uu yidhi. Kadib, midkood ayaa Eebbe qalbigiisa kelmed kusoo riday oo carabkiisa solonsiiyay, wuxuuna ku yidhi: “Masha Allaah, adigu waxaad leedahay sifo qurux badan oo ka mid ah sifooyinkii Nabi Muxammad ﷺ.”

Ninkii wuu la yaabay, wuxuuna yidhi:
“Sidee bay taasi suurtagal u tahay, anigoo sidaan ah?”

Waxa uu ugu jawaabay: “Waa run-sheegidda. Waxaad ka hadlaysaa noloshaada adiga oo aan waxba qarinayn. Nabiguna ﷺ wuxuu ahaa A-Saadiq Al-Amiin.”

Hadalkaas ayaa si weyn u taabtay qalbigiisa, Wuuna fadhiisiyay labadii nin, wuuna soo dhawaystay.

Waxa ay ku yidhaahdeen: “Waxaa nala socda walaalo kale oo masaajidka jooga, waxaanu rabnaa in aad la kulanto.”

Waxa uu ugu jawaabay: “Masaajidka ma gelayo, waan idiin sheegay.”

Waxay yidhaahdeen: “Ma gelaysid masaajidka, kaliya albaabka istaag oo walaalaha salaan.”

Waxa uu yidhi: “Hal shuruud ayaan wataa: dhalada khamriga ah jeebkayga ha ku jirto.”

Waxa ay ku yidhaahdeen: “Dhib ma leh.”

Markii uu masaajidka yimi, waxa uu u yimi dadkii oo dhan oo ku jira duco, baryo Eebbe iyo Qur'aan akhris, iyagoo Ilaahay ka baryaya in uu soo hanuuniyo walaalkoodaa. Dhammaan jamaacadii waxa ay isugu soo baxeen albaabka, mid mid ayay u salaameen, laabta u galiyeen, una muujiyeen jacayl, sidii qof ay waqti dheer garanayeen oo ay jeclaayeen.

Qofkii ugu dambeeyay ee laabta galiya ayaa si tartiib ah ugu riixay gudaha masaajidka. Markii uu maqlay hadallada iimaamka, qalbigiisu wuu gariiray, wuxuuna dhaladii ka tuuray jeebkiisa kuna tuuray bannaanka masaajidka.

Salaaddii Cishaha kadib, wuxuu bilaabay oohin xooggan, wuuna u toobad keenay Ilaahay, isagoo ka qoomameeyay noloshiisii h**e.

Waxay ku yidhaahdeen: “Ma nala baxaysaa hadda khuruuj?”

Waxa uu ugu jawaabay: “Maya, laakiin salaadda subax ayaan idiin imanayaa, si aan usoo diyaar garoobo.”

Waxa ay yidhaahdeen: “waayahay.”

Waxa uu guriga ugu tagay xaaskiisa, waxa uuna u sheegay in ay salaadda subax toosiso si uu u oofiyo ballantii uu ka qaaday jamaacada. Markii waagii baryay, xaaskiisii way u gashay si ay u toosiso, hase yeeshee waxa ay u tagtay isaga oo naftii ka baxday oo uu geeriyooday.

Jamaacadii markii warka geerigiisa ay maqleen, jamaacaddii way ooyeen, dadkiina dhammaantood way la ooyeen. Geeridiisuna waxay sabab u noqotay in ay tawbad keenaan dad badan oo aan h**e u tukan jirin masaajidkana aan geli jirin.

Waxaa ku tukaday janaasadiisa dhammaan dadka tuulada, culimadii iyo dhamaan dadkii deegaanka, kadib markii la ogaaday in uu habeenkii uu geeriyooday masaajidka uu galay oo Ilaahay u tawbad keenay.

Waxa aynu Ilaahay uga baryaynaa inuu u naxariisto, ummadda Nabi Muxammad ﷺ in badan oo kamid ah uu uga dhigo sababul hidaaya.

أهل الدعوة والتبليغ

Waa maxay farqiga u dhexeeya dembi iyo xumaan. Haddii aynu afka carbeedna ku tilmaamno ku noqonaya الذَنْبُ والسَّيِّئَه.

Eebbe wayne maxa uu leedahay:
"إنّ الله يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيْعَا"
"Eebbe waa mid dambiyada oo dhan dhaafa"
Muxuu u adeegsaday ereygaa ah (الذٌّنُوب) ee uu u adeegsan waayay ereyga (السَّيِّئات) oo ah xumaanta oo dhan ayuu dhaafaa?

Marka aynu ducaysanayno maxaynu u nidhaahnaa:
"اللهم اغفر لنا ذنوبنا وكفّر عنّا سيّئاتنا"
"Eebbaw dembiyadayada dhaaf xumaantayadana astur" maxaynu labaas erey isu dabamarin waynay oo u odhan waynay; Eebbaw dembiyadayada astur xumaantayadana dhaaf?

Markale, Eebbe muxuu u leeyahay:
"إن الحسنات يذهبن السيئات"
"Wanaagyaalku waxa ay tirtiraan xumaanta" muxuu u adeegsan waayay ereyga ah (السيّئات) oo noqonaya wanaagyaalku waxa ay tirtiraan dembiyada?

Haddii aynu u nimaadno ereyga (الذَّنبُ) soomaali ahaanna (dembi) ku noqonaya. dembigu waa wax adiga naftaada wax yeelaya, cidda aad ku dhibaysidna isla naftaada uun ay tahay, waana shay Eebbe ku dulsaaray oo xaq kuugu leedahay. Sida: salaadda, soonka, sakada iyo xajka. Waa kuwo Eebbe xaq kuugu leeyahay, haddii aad samaysid cidda abaalmarinta helaysaa waa adiga, haddii aad ka tagtid cidda ciqaabkooda maraysaa waa adiga, Eebbe ayaana xaq kuugu leh oo ku dulsaaray—wuu ka dhaafi karaa wuuna kugu ciqaabi karaa. Haddii aan ereygaa macnihiisa soo koobo; xidhiihka adiga iyo Eebbe idiin dhexeeya haddaad ka tagto, waa waxa ka dhalanaya. Eebbe wayne waxa uu leedahay:

"قُلْ يَعِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ"
"Dheh addoomadayda naftooda ku xadgudbayoow, haka quusanina naxariista Eebbe, Eebbe waa mid dhaafa dembiyada oo dhan, waayo isagu waa dembi dhaafe naxariis badan"

Haddii aynu u nimaadno ereyga (السَّيِئه) soomaali ahaanna (xumaan) ku noqonaya. Xumaantu, waa waxa uu qofku ku kaco isagoo ku xadgudbaya dadka kale. Waxaana ay ka dhaxaysaa aadamaha dhexdiisa. Sida: xanta, xatooyada, been abuurka iwm. Waa waxkasta oo aad ku waxyeelaynayso cid kale, waxaana kugu waajib ah in aad ciddaas raalli galisid oo aad cafis waydiisatid. Waxaana lagama maarman ah in aad wanaag fashid si ay ugu yaraan xumaantaas aad ku kacday ay wax kaaga tirtirmaan. Haddii aynu ereygan macnihiisana soo koobno; xidhiidka adiga makhluuqaadka kale idinka dhexeeya haddii aad ku xadgudubtid waa waxa ka dhalanaya. Eebbe wayne waxa uu leedahay:

"وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَي النَّهَارِ وَزُلَفًا مِّنَ الَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ..."
"Oog salaadda labada daraf ee maalintii iyo habeenkii qayb qayb kamid ah, wanaagu waxa uu tirtiraa xumaanta..."