ELSA Poland

Deepfake a ochrona wizerunku - co warto wiedzieć o zgodzie na wykorzystanie Twojego wizerunku? 👨🏻‍💻

Deepfake to jedna z najbardziej dynamicznie rozwijających się technologii wykorzystujących sztuczną inteligencję. W uproszczeniu polega na realistycznej manipulacji obrazem twarzy, lub głosgem, w taki sposób, aby stworzyć wrażenie, że dana osoba mówi lub robi coś, czego w rzeczywistości nigdy nie zrobiła. Systemy oparte m.in. na sieciach GAN 🌐 (Generative Adversarial Networks) - technice umożliwiającej tworzenie realistycznych i prawie niemożliwych do wykrycia efektów wizualnych na pierwszy rzut oka wydających się autentycznych - potrafią rozpoznać szczegóły mimiki, układ twarzy i sposób poruszania się ust, a następnie przenieść je na inną osobę lub całkowicie wygenerowaną postać.

Początkowo technologię tą wykorzystywano głównie do podmiany twarzy w materiałach wideo, jednak dziś obejmuje ona znacznie szerszy zakres - od zmiany pojedynczych cech wyglądu, przez odtwarzanie mimiki twarzy, aż po tworzenie w pełni syntetycznych wizerunków osób, które nie istnieją.

Można wyróżnić kilka rodzajów deepfake:
◾ Podmianę tożsamości (identity swap)
◾ Odtwarzanie twarzy (face reenactment)
◾ Modyfikację atrybutów twarzy (face attributes modification)
◾ Łączenie twarzy (face blending)
oraz tworzenie w pełni syntetycznej twarzy (full synthetic face).

Podmiana tożsamości pozwala zmienić twarz na zdjęciu lub wideo jednocześnie resztę ciała pozostawiając bez zmian. Jako pozytywne przykłady zastosowania można wskazaćmp np branżę filmowej - gdzie dzięki tej technice można dostosować twarz kaskadera do aktora lub umożliwia dogranie scen z pomocą dublera, co przyspiesza produkcję. 🦸

Odtwarzanie twarzy jest technika odtwarzania twarzy lub jej rekonstrukcją - umożliwia ona precyzyjne odtworzenie mimiki oraz ruchów oczu i ust osoby uwiecznionej na nagraniu, co pozwala np na poruszanie twarzą ze zdjęcia

Modyfikacja atrybutów twarzy jest modyfikacją wyglądu i cech twarzy na nagraniach wideo. Pozwala na zmianę atrybutów: kolor oczu, kształt nosa, kości policzkowe, co często jest wykorzystywane w filmie lub reklamie, gdzie można dokonać delikatnej korekty osoby występującej. Przykładem zastosowania tej technologii są filtry w aplikacjach i portalach społecznościowych, które również są swoistym manipulowaniem wyglądem.
Łączenie twarzy polega na połączeniu 2 lub więcej twarzy w celu stworzenia twarzy osoby je przypominającej. W pełni syntetyczna twarz oznacza wytworzenie przez sztuczną inteligencję twarzy osoby, która nie istnieje. 🎭

Choć technologia deepfake oferuje wyraźne korzyści - usprawniając produkcję, poprawiając jakość ujęć czy ułatwiając kreację wizerunku w branży filmowej i reklamowej - nie sposób oceniać jej wyłącznie w pozytywnym świetle. Równolegle niesie ona ze sobą poważne zagrożenia. Wykorzystywana do manipulacji, dezinformacji i podszywania się pod inne osoby, rodzi bowiem głębokie, negatywne konsekwencje zarówno w wymiarze prawnym, jak i społecznym. 🕵🏻

💡 W tym kontekście kluczowe znaczenie ma ochrona wizerunku, który stanowi dobro osobiste chronione przez prawo. Co do zasady rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej, a jej brak może prowadzić do roszczeń cywilnych, takich jak żądanie usunięcia skutków naruszenia, odszkodowania czy zadośćuczynienia. W przypadku deepfake problem jest jeszcze bardziej złożony, ponieważ nawet jeśli ktoś pierwotnie udostępnił swoje zdjęcie lub nagranie, nie oznacza to automatycznie zgody na jego dalsze przetwarzanie, w szczególności na wykorzystanie w materiałach generowanych przez sztuczną inteligencję.

📃 Zgodnie z rozporządzeniem unijnym RODO zgoda na wykorzystanie wizerunku powinna być świadoma, dobrowolna i precyzyjna. W praktyce oznacza to, że powinna jasno określać, w jakim celu i zakresie wizerunek będzie wykorzystywany. W dobie istnienia deepfake coraz większego znaczenia nabiera to, czy zgoda obejmuje również możliwość cyfrowej modyfikacji, łączenia wizerunku z innymi treściami czy tworzenia materiałów syntetycznych. Brak takiego doprecyzowania może prowadzić do naruszenia prawa, nawet jeśli pierwotne wykorzystanie było legalne.

🚨 Deepfake stwarza także realne ryzyko naruszenia dóbr osobistych, takich jak dobre imię, prywatność czy tożsamość. Może być wykorzystywany do oszustw, szantażu czy szerzenia dezinformacji, zwłaszcza że często bardzo trudno odróżnić materiały autentyczne od zmanipulowanych. W zależności od okoliczności sprawy możliwa jest zarówno odpowiedzialność cywilna, jak i karna, np. w przypadku podszywania się pod inną osobę czy wprowadzania w błąd w celu osiągnięcia korzyści.

Na poziomie regulacyjnym coraz większą rolę odgrywają przepisy unijne dotyczące sztucznej inteligencji, w szczególności AI Act, który traktuje technologie takie jak deepfake jako potencjalnie wysokiego ryzyka. Wprowadza on m.in. obowiązek oznaczania treści generowanych przez AI oraz konieczność oceny ich wpływu i potencjalnej szkodliwości. Celem tych regulacji jest zwiększenie przejrzystości oraz ochrona praw jednostki przed nadużyciami.

W praktyce oznacza to, że ochrona przed negatywnymi skutkami deepfake nie opiera się wyłącznie na przepisach prawa, ale również na świadomości użytkowników. Krytyczne podejście do treści publikowanych w internecie, ostrożność w udostępnianiu własnego wizerunku oraz znajomość przysługujących praw stają się dziś kluczowe. Deepfake to narzędzie o ogromnym potencjale - jednak to, czy zostanie wykorzystane w sposób odpowiedzialny, zależy zarówno od twórców technologii, jak i jej użytkowników. 👥

➡️ Czy zdarzyło Ci się otworzyć rano maila i zobaczyć informację od znanej Ci firmy kurierskiej, że musisz jeszcze dopłacić złotówkę, aby mogli doręczyć Ci Twoją paczkę, mimo że nie czekałeś na żadną przesyłkę? Pewnie przeczytałeś tego maila i go zignorowałeś, ale czy zastanawiałeś się nad tym co może się za nim kryć?

Tego typu wiadomości to tzw. phishing, czyli przestępstwo polegające na podszywaniu się pod wiarygodne i istniejące podmioty (takie jak firmy kurierskie wymienione w powyższym przykładzie) w celu wyłudzenia poufnych informacji, takich jak loginy, hasła, dane kart kredytowych czy numery PESEL. 👨🏻‍💻

Organizacje zajmujące się wykrywaniem oszustw internetowych szacują, że każdego dnia na całym świecie wysyłanych jest ponad 3,4 miliarda tego typu komunikatów, co czyni je jednymi z najczęściej popełnianych cyberprzestępstw. 🌐

➡️ Jak reagować na takie wiadomości?
Choć sporo osób potrafi od razu rozpoznać taką wiadomość jako oszustwo, to nie każdy wie jak powinien zareagować w takiej sytuacji.

🔹 Warto nie pozostawać biernym, tylko zgłaszać takie komunikaty odpowiednim służbom - w Polsce przyjmowaniem takich zgłoszeń zajmuje się CERT Polska, który zajmuje się analizą, monitorowaniem i reagowaniem na zagrożenia w cyberprzestrzeni.
🔹 Jeśli chcesz zgłosić e-maila wystarczy, że prześlesz go do CERT Polska za pomocą funkcji „prześlij dalej” na adres [email protected], w przypadku smsa wystarczy przesłać go na specjalny nr tel: 8080.
🔹 W zgłoszeniu nie musisz podawać żadnych dodatkowych informacji oraz nie wymaga ono żadnych opłat.

Gorąco zachęcamy do zgłaszania takich incydentów, aby pomóc uchronić inne osoby!