Kolej Rzeczy

STASZÓW [WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE]

Powiat staszowski
Liczba mieszkańców: 14 762
Powierzchnia: 26,88 km²

Pierwsze wzmianki o Staszowie pochodzą z 1241 roku, dotyczyły najazdu Tatarów na Polskę, kiedy spalona została wieś Staszów i znajdujący się w niej drewniany kościół parafialny. 11 kwietnia 1525 roku uzyskano przywilej przez Hieronima Łaskiego na odbywanie jarmarków w mieście Staszowie 3 razy w roku. Łaskiego uważa się za założyciela miasta, które powstało na wzór miast zakładanych na prawie magdeburskim z zaplanowanym rynkiem, ratuszem pośrodku i prostopadle odchodzącymi ulicami. Na początku XVII wieku Staszów stał się własnością Tęczyńskich. W 1656 i 1705 roku Staszów, Połaniec i okoliczne wsie dotknęła epidemia dżumy. W 1709 roku Staszów został zniszczony przez Szwedów. W 1731 roku Staszów stał się własnością Czartoryskich. 7 maja 1794 roku doszło do potyczki wojsk powstańczych z Rosjanami pod Staszowem w czasie ogłaszania przez Tadeusza Kościuszkę uniwersału pod Połańcem. W 1795 roku na skutek trzeciego rozbioru Polski Staszów trafił do zaboru austriackiego – Galicji Zachodniej. W 1809 roku w wyniku wojny z Austrią miasto znalazło się w granicach Księstwa Warszawskiego i po raz pierwszy zostało miastem powiatowym w departamencie radomskim. 12 kwietnia 1823 roku Staszów stał się własnością Artura Potockiego, wnuka Elżbiety Lubomirskiej. W 1831 roku w Staszowie była epidemia cholery. W 1863 roku doszło do bitwy pod Staszowem. W 1866 roku Staszów przestał być własnością prywatną. W 1915 roku Austriacy rozpoczęli budowę kolejki wąskotorowej na trasie Bogoria – Staszów – Jędrzejów. W czasie drugiej wojny światowej spadek liczby mieszkańców Staszowa spowodowany był wymordowaniem przez niemieckich okupantów ludności żydowskiej, stanowiącej przed II wojną światową ok. 55% ludności miasta. W czasie wojny działały w okolicach oddziały partyzanckie „Jędrusiów”, AK i B*h. W sierpniu 1944 roku Staszów został zajęty przez Armię Czerwoną.

CO WARTO ZOBACZYĆ?

• Kościół pw. św. Bartłomieja
• Rynek z ratuszem
• Park Legionów

BIBLIOGRAFIA

• pl.wikipedia.org

WIŚLICA [WOJEWÓDZTWO ŚWIĘTOKRZYSKIE]

Powiat buski
Liczba mieszkańców: 477
Powierzchnia: 4,76 km²

Wiślica położona jest na Ponidziu, na lewym brzegu Nidy, w Nadnidziańskim Parku Krajobrazowym. Według legendy nazwa osady pochodzi od imienia jej założyciela, księcia Wiślan Wiślimira, który wraz ze swoim otoczeniem miał przyjąć chrzest w 880 roku. Wspomina o tym tak zwana legenda panońska, czyli Żywot św. Metodego. Około 990 roku gród został włączony w obręb państwa Piastów. Wiślica stała się w tym czasie obok Krakowa i Sandomierza jednym z najważniejszych ośrodków administracyjnych w Małopolsce. W połowie X wieku na wyspie zwanej Regia powstał drugi warowny gród. Wiślica w XI wieku składała się więc z dwóch grodów, z których jeden stale obsadzony przez drużynę książęcą, miał typowo militarny charakter. Pomiędzy nimi rozwijała się osada handlowa z kościołem grodowym. W XI wieku zbudowano kościół św. Mikołaja. Za panowania księcia Henryka Sandomierskiego Wiślica stała się ponownie jednym z najważniejszych małopolskich miast. W 1241 roku miasto zostało doszczętnie zniszczone podczas najazdu Mongołów. W połowie XIII wieku o Wiślicę toczyli długoletni spór książęta piastowscy. W 1291 roku miasto znalazło się we władaniu Władysława Łokietka. W 1292 roku książę został wygnany, a Wiślica znalazła się w granicach królestwa Wacława II. W 1304 roku Łokietek na czele węgierskich posiłków odzyskał Wiślicę. 6 grudnia 1382 roku, po śmierci Ludwika Węgierskiego, w Wiślicy odbył się zjazd szlachty małopolskiej, podczas którego doszło do spotkania z poselstwem węgierskim. 12 marca 1409 roku w Krakowie król Jagiełło nadał Wiślicy prawo magdeburskie. W 1587 roku w Wiślicy miał miejsce sejm elekcyjny podczas którego nastąpiła podwójna elekcja: arcyksięcia Maksymiliana Habsburga oraz Zygmunta Wazy. Miejscowość podupadła w XVII wieku, w czasie potopu szwedzkiego. W 1657 została zniszczona przez wojska Jerzego Rakoczego. W 1766 roku rozebrano zamek, w 1820 roku kościoły św. Marcina i Ducha Świętego, a pod koniec XIX wieku dawne mury miejskie. W 1869 roku po powstaniu styczniowym Wiślica utraciła prawa miejskie. Podczas okupacji hitlerowskiej, w maju 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2200 Żydów. W 3 października 1942 roku zostali wywiezieni do getta w Pińczowie, a stamtąd do obozu zagłady Treblinka II i tam zamordowani. W 2018 roku Wiślica uzyskała prawa miejskie.

CO WARTO ZOBACZYĆ?

• Bazylika kolegiacka Narodzenia Najświętszej Marii Panny
• Podziemia bazyliki
• Dom Długosza
• Kościół św. Mikołaja
• Misa chrzcielna
• Dzwonnica
• Grodzisko „na łąkach”
• Grodzisko in Regia z końca X wieku
• Kamienica Bractwa Różańcowego

BIBLIOGRAFIA

• pl.wikipedia.org

SZCZUCIN [WOJEWÓDZTWO MAŁOPOLSKIE]

Powiat dąbrowski
Liczba mieszkańców: 4 111
Powierzchnia: 6,85 km²

Szczucin położony jest w Kotlinie Sandomierskiej w północno-wschodniej części województwa małopolskiego. Osada istniała już na początku XIV wieku, a pierwsza o niej wzmianka pochodzi z 1326 roku. Nad Wisłą powstał port rzeczny, za pośrednictwem którego wysyłano na północ drewno z Puszczy Sandomierskiej, zboże dostarczane z obszaru Małopolski oraz inne towary. W XVI wieku właścicielem Szczucina był działacz reformacyjny Jakub Przyłuski. I wojna światowa powstrzymała rozwój miasteczka. We wrześniu 1914 roku, na zachód od Szczucina, wzdłuż Wisły rozlokowały się oddziały Legionów Józefa Piłsudskiego, atakując Rosjan po drugiej stronie rzeki i odnosząc spore sukcesy. Po wycofaniu się legionistów, ziemię szczucińską i cały powiat dąbrowski zajęły wojska rosyjskie. Szczucin był okupowany do maja 1915 roku, kiedy to, po bitwie gorlickiej, Rosjanie zmuszeni zostali do odwrotu na froncie galicyjskim. W 1934 roku w wyniku reformy samorządowej utworzono gminę Szczucin. Nie pomogły protesty mieszkańców domagających się zatwierdzenia praw miejskich. Szczucin nie spełniał podstawowego kryterium pozwalającego zachować status miasta; liczył mniej niż 3 000 mieszkańców. W 1936 roku ostatecznie zdegradowany został urzędowo do rangi wsi. We wrześniu 1939 roku w rejonie Szczucina miały miejsce ciężkie walki toczone przez cofającą się Armię Kraków z przeważającymi siłami niemieckimi. 1 stycznia 2009 roku Szczucin na nowo stał się miastem.

CO WARTO ZOBACZYĆ?

• Kościół pw. św. Marii Magdaleny
• Rynek

CZY WIESZ, ŻE…

• W sierpniu 1998 roku w bestialski sposób zamordowano 17-letnią Iwonę Cygan z małopolskiego Szczucina. Ciało brutalnie pobitej i uduszonej drutem nastolatki znaleziono w odludnym miejscu nad Wisłą. Dopiero 20 lat po tych wydarzeniach policyjne Archiwum X ogłosiło, że sprawców zabójstwa udało się zatrzymać.

BIBLIOGRAFIA

• pl.wikipedia.org