GES Golden Sentinel RADIO

Kulum

“Bucana Bridge: Tapat na Itinayo, Klarong Pondo — Pero Sino ang Mag-angkin?”

Ni: ZCP

Sa maraming debates sa social media at komentaryo, may isang malakas na pahayag: ang Bucana Bridge ay hindi galing sa national budget ng Pilipinas kundi pinondohan sa pamamagitan ng China Road and Bridge Corporation (CRBC) sa ilalim ng Government of the People’s Republic of China aid — isang grant sa ilalim ng Official Development Assistance (ODA).

Ayon sa opisyal na dokumento ng Department of Public Works and Highways (DPWH), tama ito: ang kontrata para sa civil works ng Bucana Bridge ay pirmahan noong Nobyembre 10, 2023, para sa isang 4-lane, 6-span extradosed bridge at mga approach roads, na may kabuuang haba 1,340 metro.
Mula sa parehong ulat: ang bridge ay may contract cost na ₱3.126 bilyon, at itinuring bilang isang “China-Aid Grant.”

Sa mas bagong ulat (Hulyo 2025), inihayag ng DPWH na ang proyekto ay nasa 92.3% pagkakumpleto at patuloy ang pagsisikap na maihatid bago matapos ang 2025.

Samakatuwid, malinaw na hindi ito proyekto na direktang binalak at pinondohan mula sa regular national budget o taunang General Appropriations Act (GAA).

Bakit mahalaga ang paglilinaw sa pinansyal na pinagmulan

1. Tamang pagkilala sa pinagmulan ng pondo. Kapag grant mula sa ibang bansa ang ginamit, mabibigyan ng tamang kredito ang donor at malalaman ng publiko kung saan nanggaling ang pera — hindi dapat iangkin ito bilang “sariling proyekto ng pamahalaan.”

2. Pag-iwas sa maling akala at politikal na angkin. Kapag may mga larawan o pag-post ng mga opisyal sa pag-inspeksyon o pagbubukas ng proyekto, madaling may magsabing “iyong ginawa ng administration.” Ngunit kailangang malinaw na ang pondo ay hindi mula sa national budget — may karapatan ang publiko na malaman ito.

3. Transparensiya at pananagutan. Ang grant-funded projects ay may espesyal na dokumentasyon at transparency requirement. Kung may mga pagbabago, pagkaantala, o irregularidad — mahalagang ma-trace ang pondo at ma-audit.

4. Paggalang sa donor at sa mamamayan. Kung tunay na tulong mula sa ibang bansa ang ginamit, dapat ipakita ang pasasalamat at kilalanin ang pagbibigay — hindi “pretend na sariling gawang pamahalaan” para sa political mileage.

Pero may ilang punto ring dapat bantayan (at i-contextualize)

Bagamat “grant” ang funding, may bahagi pa ring “counterpart” funding o lokal na pagsuporta sa implementasyon, ayon sa ilang ulat — ibig sabihin: may bahagi pa rin ang lokal o pambansang gobyerno sa proyekto.

Iba’t ibang ulat noong umpisa ng proyekto minsang nagsasaad ng mas mataas na “project cost” (hal. ₱4.304 bilyon) bilang bahagi ng China-Aid grant.

Kailangang bantayan ang long-term sustainability, maintenance, at transparency — kahit ganito ang pagpopondo, obligasyon pa rin ng pambansang o lokal na pamahalaan na siguraduhing ligtas, maayos, at makabisa ang tulay para sa mamamayan.

Totoo ang Pahayag — At Dapat Malinaw

Ang pahayag na:

> “The Bucana Bridge is being built under a China Aid Grant, meaning it’s not funded by the Philippine national budget.”

Tama at na-verify. Ang proyekto ng Bucana Bridge — 1,340-meter, 4-lane extradosed bridge across Davao River — ay pinondohan sa pamamagitan ng China Aid Grant, ayon sa opisyal na kontrata ng DPWH at mga ulat ng pagsulong ng konstruksiyon.

Para sa isang bansa at para sa mamamayan, mahalaga ang ganitong klaseng transparency — lalo na kapag malaking imprastraktura ang pinag-uusapan.
✋

EDITORIAL

“KANINO BA TALAGA ANG BUHAY NG TULAY?”

Binuksan ngayong araw ang Bucana Bridge—isang makabagong estruktura na tiyak na magpapagaan sa biyahe ng libo-libong taga-Davao. Pero bago pa man ito tuluyang dagsain ng mga motorista, may isang netizen nang nagpaalala: Saan ba talaga nanggaling ang pondong nagpatayo sa tulay na ito?

At dito nagiging malinaw ang dapat ay matagal nang napag-uusapan.
Hindi ito proyekto mula sa national budget sa ilalim ni Pangulong Marcos.
Hindi ito galing sa pondo ng administrasyon, hindi galing sa taunang GAA, at lalong hindi proyekto na direktang binayaran ng gobyerno ng Pilipinas mula sa sarili nitong kaban.

Ang Bucana Bridge ay pinondohan sa pamamagitan ng China Aid Grant—isang Official Development Assistance mula sa People’s Republic of China na nagkakahalaga ng humigit-kumulang ₱3.126 bilyon. Ang disenyo, konstruksiyon, at malaking bahagi ng implementasyon ay bahagi ng long-standing cooperation project na hindi nagsimula sa kasalukuyang administrasyon.

Kaya’t kung bakit ngayon ay may mga kumakampi at nag-aangkin na tila bang ang tulay na ito ay “regalo” ng pamunuan—dito nagmumula ang agam-agam at inis ng marami. Lalo na’t malinaw na malinaw ang isang katotohanan: Ang mismong administrasyon ay matagal nang nagpapakita ng matinding pagka-kontra at retorikang anti-China. Ngunit pagdating sa mga proyektong natapos dahil sa pondong galing sa bansang kinakalaban sa entablado ng politika—biglang nagiging tahimik, at kung minsan pa, ay mayroon pang pag-angkin.

Ito ang klase ng politika na nakakainis dahil hindi tapat.
Kung kontra tayo, maging kontra tayo.
Kung nakinabang tayo, kilalanin natin.
Ang double standard ay hindi kailanman magpapatibay ng tiwala ng mamamayan.

At may punto ang isang netizen: Kung wala sanang nawalang umano’y ₱100 bilyon—ilang Bucana Bridge pa kaya ang naipatayo? Ilang buhay, oportunidad, at komunidad pa ang natulungan sana ng pondong iyon? Sa ganitong tanong mas masakit makita ang pag-angkin ng kredito sa tulay na hindi naman mula sa sariling pondo ng bayan.

Ang proyekto ay para sa publiko.
Ang tulay ay para sa mga Davaoeño.
Ang kredito ay dapat napupunta sa tamang pinagmula—hindi sa mga nakaisip lamang mag-ribbon cutting.

Sa huli, simple lang ang mensahe:
Kilalanin ang totoong pinanggalingan.
Iwasan ang pag-angkin.
At igalang ang pera at proyektong may malinaw at tapat na pinagmulan.

Kung tunay nating mahal ang bayan, mas kailangan natin ng mas maraming tulay—
at mas kaunting pulitikong gustong tumawid sa katotohanan.

Sentinel's HeadShot:

HINDI DIGNIDAD ANG INIWASAN—KATOTOHANAN

“Ayaw kong bigyan ng dignidad ang mga sinasabi niya.”

Sa gitna ng napakabigat na akusasyon—₱100 bilyong insertions, direktang utos sa DPWH, at umano’y cash deliveries sa Forbes Park at mismong Malacañang—ito lamang ang pahayag ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. Isang maikling depensa na mas maikli pa sa pasensya ng taong-bayan.

Kapag ang Pangulo ng bansa ay nagsasabing ayaw niyang “bigyan ng dignidad” ang mga paratang, ang tanong ay hindi na bakit—kundi ano ang kanyang iniiwasan?

Ang kredibilidad ng nagbunyag?
O ang bigat ng ebidensiyang maaaring lumabas?

Sa halip na harapin ang usapin, si Marcos Jr. ay nakitang nagmamadaling umiwas, tumalikod, at sumakay sa sasakyan na parang banta ang tanong, hindi katiwalian sa loob ng pamahalaan.

Ito ba ang lideratong ipinangako?
Ang lider na “hindi raw takot sa transparency”?
Ngayon, sa pinakamalaking alegasyon ng korapsyon sa kanyang administrasyon, katahimikan at pag-iwas ang sagot.

Samantala, sa Part 2 ng kanyang video, hindi umatras si Zaldy Co.
Bagkus, lalo niyang hinigpitan ang pisi:
May records umano ng cash deliveries.
May testimonya.
At may hamon sa Ombudsman—imbestigahan hindi lamang si dating Speaker Martin Romualdez, kundi pati ang Pangulo mismo.

Kung walang katotohanan ang mga alegasyon, madali sanang patunayan.
Isang press conference.
Isang dokumento.
Isang direktang pagtanggi na may laman at paliwanag.

Pero bakit wala?

Ang kawalan ng sagot ay sagot na rin.
At ang pag-iwas ay hindi pagtatanggol—kundi pag-amin na natatakot harapin ang liwanag.

Sa panahon na naghihirap ang mamamayan, ang bilyon-bilyong perang pinaghirapan ng bansa ay tila ginasgas, kinutkot, at siniksik sa mga prosesong puspos ng sikreto.

Hindi “dignidad” ang tinanggihan ni Marcos Jr.—
kundi ang obligasyon niyang magsabi ng totoo.

At sa bawat araw na lumilipas na walang paliwanag, lalong lumalalim ang tanong na mas matalim pa sa kahit anong pahayag:

Kung wala kayong tinatago, bakit kayo takot magsalita?

Sentinel's HeadShot:

THE PRICE OF SILENCE

The exposé of Rep. Zaldy Co has ripped open a scandal that the government can no longer sweep under the rug. His claim that he was told by former Speaker Martin Romualdez to “stay out of the country” and that he would be “taken care of as instructed by the President” is not just unsettling—it is a damning picture of a system where silence is rewarded and truth is punished.

At the core of this controversy is the ₱100-billion Bicam insertion—a massive amount that never appeared in the National Expenditure Program (NEP), yet mysteriously found its way into the final budget through the Bicameral Conference Committee. If President Marcos did not include this in the NEP, how did it suddenly materialize? And more importantly, who had the power to push it through?

The Bicam is meant to reconcile differences between the House and the Senate—not to smuggle in billions away from public scrutiny. When such a staggering figure is inserted without clear justification, it ceases to be a procedural concern. It becomes a moral and political crisis.

Rep. Co’s testimony suggests more than irregular budgeting. It suggests an orchestrated effort to conceal, silence, and control. When elected officials are told to leave the country to avoid speaking out, it no longer looks like governance.
It looks like intimidation.

The public deserves answers—not evasions, not blame-passing, not choreographed press briefings. Transparency is the bare minimum in a democracy. And when ₱100 billion disappears into the shadows of the budget process, accountability becomes non-negotiable.

Is this corruption?
Is this abuse of power?
The burden is now on Malacañang and Congress to prove otherwise.

Because silence—especially one that needs to be bought or exported abroad—is the loudest confession of all.

The Sentinel's HeadShot

SILENCE, SECRECY, AND THE ₱100-BILLION SHADOW

The statement of Cong. Zaldy Co is nothing short of alarming. His claim that he stayed silent because of a direct order, and that he was told by former Speaker Martin Romualdez to “stay out of the country” and that he would be “taken care of as instructed by the President,” raises one disturbing question:

What exactly needed to be hidden?

At the center of this storm is the controversial ₱100-billion Bicam insertion—an amount so massive it could transform entire regions, yet it appeared nowhere in the National Expenditure Program (NEP). If President Marcos truly did not put that amount in the NEP, how did it resurface in the Bicam? And more importantly:

Who had the power to sneak in ₱100 billion behind the people’s backs?

Co’s testimony hints at a deeper, darker reality:
A leadership network capable not only of manipulating budget insertions, but also of pressuring elected officials into silence—even pushing them outside the country.

If true, this isn’t just political maneuvering.
This is systemic abuse of power, weaponized to cover up questionable budget practices.

₱100 billion is not a clerical error.
₱100 billion is not a simple misunderstanding.
₱100 billion is a calculated act—and Filip 😁

Heads Up for a Head Shot...

CPT- EDITORIAL:

THE ₱100-BILLION QUESTION

The explosive revelation of Cong. Zaldy Co—that President Ferdinand Marcos Jr. and Speaker Martin Romualdez were allegedly the “big heads” behind the ₱100-billion Bicameral Conference Committee insertion—shakes the very foundation of public trust. The question is simple but deadly: If the President did not include this ₱100 billion in the National Expenditure Program (NEP), how did it suddenly appear in the Bicam?

This is not a small typo. This is ₱100 billion—money that could have built classrooms, hospitals, roads, and feeding programs. Money that the Filipino people didn’t know was being moved behind closed doors.

If the allegation is true, it paints a disturbing picture:
A President who bypassed the standard budget process and
a House leadership willing to collaborate in rewriting the budget in the shadows.

The NEP is supposed to reflect the administration’s priorities. Changes made in the Bicam should be transparent and justifiable. But when a gigantic amount like ₱100 billion suddenly appears without clear explanation, the public is left asking:

Is this governance—or grand corruption?

Congress owes the nation answers. Malacañang owes the Filipinos the truth. And if the exposé stands uncontested, then this is no longer just a budgeting issue.
It is an issue of integrity, accountability, and the erosion of democratic checks and balances.

The Filipino people deserve clarity—not silence, not excuses, and definitely not another controversy brushed under the rug.

COMMENTARIUS: ISANG LARAWANG NAGSASALITA

Sa larawan, makikita ang isang grupo ng mga mamamayan — pagod, basang-basa, at halatang sugatan ng kalamidad. Sa kanilang harapan ay ang lider ng bansa, nakatayo, nakikinig, tila nagmamasid sa lawak ng pinsala. Ngunit sa likod ng katahimikan ng eksenang ito, may mas malalim na sigaw: hindi lamang sila nangangailangan ng presensiya, kundi ng tunay na malasakit at agarang aksyon.

Ang larawan ay tila simpleng tagpo lamang, ngunit sa mata ng sambayanan, ito’y sumasagisag sa agwat sa pagitan ng pamumuno at ng mga pinamumunuan. Habang ang iba ay tahimik na umaasa, marami ang halatang walang tiwala — may mga matang nagtanong, “Ano na ang gagawin ninyo?”

Ang ganitong eksena ay dapat magsilbing paalala sa bawat nasa kapangyarihan: hindi sapat ang pagharap sa kamera o pagpunta sa lugar ng trahedya. Ang tunay na liderato ay nasusukat sa kahandaan bago ang bagyo, sa mabilis na tugon sa oras ng sakuna, at sa tulong na umaabot sa bawat pamilyang nagdurusa.

Kung ang larawan ay salamin ng realidad, malinaw ang mensahe nito — ang mamamayan ay gising na. Hindi na sapat ang salita. Hindi na sapat ang simpatiya. Ang hinihingi ng taumbayan ay lider na hindi lamang nakatayo sa gitna ng kalamidad, kundi nangunguna sa pagbangon.

Sa huli, ang larawang ito ay mananatiling paalala:
Naroroon nga ang Pangulo — ngunit kailan kaya siya mararamdaman bilang tunay na lider ng bayan?

BBM: Sadyang malakas lang talaga ang Bagyong Tino....

Ito ang naging tugon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. sa pinsalang idinulot ng naturang bagyo. Ngunit sa halip na magbigay ng konkretong aksyon o malinaw na plano para sa rehabilitasyon, tila naging paumanhin na lamang ang mga salitang iyon—isang pahayag na puno ng kawalan ng direksiyon at malasakit.

Oo, malakas ang bagyo. Ngunit hindi sapat na basta sisihin ang kalikasan. Ang liderato ay sinusukat hindi sa panahon ng ginhawa, kundi sa panahon ng sakuna. Sa bawat trahedya, dapat nauna ang gobyerno—nagpaplano, nag-aalerto, at nagtutulak ng aksyon bago pa man bumuhos ang ulan o humagupit ang hangin.

Ang pahayag ng Pangulo ay tila simbolo ng pamahalaang reactive kaysa proactive. Habang maraming Pilipino ang nagdurusa, naghihintay ng tulong, at nagtataguyod sa gitna ng baha at kawalan ng kuryente, wala tayong naririnig na malinaw na direktiba, walang konkretong plano, walang inspirasyong mapanghahawakan.

Hindi lang dapat “magmasid” ang Pangulo—dapat manguna. Ang pagiging lider ay hindi nasusukat sa dami ng paliwanag kundi sa bilis ng aksyon.

Kung patuloy na ganito ang magiging tugon ng liderato sa mga sakuna, tila mas delikado pa ang kawalan ng kahandaan kaysa sa bagyong dumarating....