Subanen Channel

KNOW YOUR RIGHTS

UNSA ANG IPRA (RA 8371)?

Daghan sa ato nakadungog na sa “IPRA” —
pero unsa gyud ni siya ug unsa iyang gamit sa atong kinabuhi?

IPRA = INDIGENOUS PEOPLES’ RIGHTS ACT (RA 8371)

Kini nga balaod gipasa niadtong 1997 aron:

- ila-on ang Indigenous Peoples (IPs)
- panalipdan ang ilang katungod
- ug hatagan sila og gahum sa ilang kaugalingong komunidad

Sa simple nga pagsabot:

IPRA mao ang balaod nga nag-ingon nga

- ang IP adunay katungod sa ilang yuta, kultura, ug kaugalingong pagdumala.

UNSAY GIPANALIPDAN SA IPRA?

1. YUTA (ANCESTRAL DOMAIN)

- Ang yuta sa tribu dili lang property—
kinabuhi kini.
• Giila ang ancestral domain
• Giprotektahan batok sa pag-agaw
• Mao ni ang basehan sa CADT

2. KULTURA UG TRADISYON

Dili mawala ang atong pagkatawo
• Proteksyon sa kultura, sinina, ritwal, ug tradisyon
• Pagrespeto sa atong pamaagi sa kinabuhi

3. GOVERNANCE (SELF-DETERMINATION)

- Ang tribu adunay tingog sa desisyon
• Makapili og lider
• Makaparticipate sa gobyerno (IPMR)
• Makahimo og desisyon para sa komunidad

NGANO IMPORTANTE NI?

Kung walay IPRA:
- walay legal nga proteksyon sa yuta
- walay klarong katungod sa kultura
- walay garantiya sa representasyon

**Busa ang IPRA dili lang balaod—
proteksyon kini sa atong kinabuhi ug kaugmaon.**

REALIDAD NGA ATONG GIATUBANG

Bisan naa ang balaod—
- daghan gihapon ang wala kahibalo
- daghan gihapon ang wala naka-avail
- ug usahay—
wala gihapon naipatuman sa hustong paagi

PANAWAGAN

Kinahanglan:
- kabalo ta sa atong katungod
- masabtan nato ang balaod
- ug manindog ta kung kini malapas

POWER LINE
“KATUNGOD DILI HANGYO—BALAOD KINI.”
SUNOD NGA TOPIC (DAY 2)

- CADT — UNSA NI UG NGANO IMPORTANTE?

HASHTAGS









Subanen Channel

SUBANEN CHANNEL NEWS DAILY WATCH
EDITORYAL NGAYON | APRIL 22, 2026

“DILI LANG PROBINSYA—APIL ANG PAGADIAN: ASA ANG IPMR?”

ANG ISYU

Dili lang sa probinsya ang problema.

Apil ang Pagadian City—wala gihapon IPMR.

Adunay balaod.
Adunay katungod.
Adunay Indigenous Peoples nga anaa sa siyudad.

Pero hangtod karon—
wala gihapon silay representasyon sa city level.

NGANO IMPORTANTE NI?

Ang IPMR mao ang:
- tingog sa Indigenous Peoples sa gobyerno
-representante sa ilang isyu ug katungod

Kung walay IPMR:
- walay diretsong tingog sa konseho
- walay klarong representasyon
- ug walay depensa sa ilang interes sa policy making

SAYON RA UNTA

Kung naa ang IPRA (RA 8371):
ngano wala gihapon IPMR sa Pagadian City?

Kung naa ang proseso:
ngano wala pa nahuman?

Kung naa ang komunidad:
ngano wala sila madungog?

DILI NA NI BAG-O NGA ISYU

Dugay na ni nga pangutana.

Dili lang karon.
Dili lang usa ka lugar.

Apil ang Pagadian—pero murag nalimtan.

ANG TINUOD NGA PROBLEMA

Dili kakulang sa balaod.

Ang problema—kakulang sa aksyon.

- Walay urgency
- Walay klaro nga lihok
-Dugay kaayo ang proseso

KINSAY RESPONSABLE?

Kini dili usa lang ka ahensya:

- NCIP
- LGU (Pagadian City)
- Local leadership

Kinahanglan magtinabangay.

Kay kung dili—
magpadayon ang kahimtang
ug magpadayon ang kakulang sa representasyon

ANG PANGUTANA KARON

Kung katungod ni—ngano wala gihapon sa Pagadian?

CLOSING

Ang Indigenous Peoples dili nangayo og pabor.

Ilang gipangayo ang ilaha—ang ilang katungod.

Dili lang sa probinsya.
Apil ang siyudad. Apil ang Pagadian.

FINAL MENSAHE

“Kung ang IPMR naa sa ubang lugar—ngano ang Pagadian wala gihapon?”

SUBANEN CHANNEL EDITORIAL STAND:
IPMR SA TANAN LEVEL—PROBINSYA UG SIYUDAD. KARON.

Subanen Channel