Fight Cancer Team Sri Lanka

අපේක්ශා රෝහලට පෙට් ස්කෑනරය ලැබුණු දා... 2018 අප්‍රේල් 01
❤️❤️🇱🇰

Photo Credits : Shenal Murray

🌟 PET Scan පරීක්ෂණය මඟින් පිළිකා හඳුනාගන්නා අයුරු: සවිස්තරාත්මක විමසුමක්

වෙනත් ස්කෑන් පරීක්ෂණ (X-ray, CT, MRI) මඟින් කරන්නේ ශරීරයේ අවයවවල හැඩය හෝ පිහිටීම (Anatomy) පෙන්වීමයි. නමුත් PET Scan එකක් ඊට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්. එයින් පෙන්වන්නේ ඔබේ සිරුරේ සෛල ජීව විද්‍යාත්මකව ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද (Functional Imaging) යන්නයි. පිළිකා රෝග විනිශ්චයේදී මෙය "රන් සම්මතය" ලෙස සැලකෙන්නේ ඒ නිසයි.

🧐 PET Scan එකකින් පිළිකා සෛල හඳුනාගන්නේ කොහොමද?

පිළිකා සෛල කියන්නේ ඉතා වේගයෙන් බෙදෙන සහ වර්ධනය වන සෛල වර්ගයක්. මේ වේගවත් වර්ධනය සඳහා ඒවාට විශාල ශක්තියක් අවශ්‍යයි. සිරුරේ සාමාන්‍ය සෛල වලට වඩා දස ගුණයකටත් වඩා වැඩි වේගයකින් පිළිකා සෛල ග්ලූකෝස් (සීනි) ආහාරයට ගන්නවා.

අපි PET Scan පරීක්ෂණයේදී කරන්නේ මේ දුර්වලතාවයෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමයි. අපි ග්ලූකෝස් අණු සමඟ විකිරණශීලී ද්‍රව්‍යයක් මිශ්‍ර කර ඔබේ සිරුරට ඇතුළු කරනවා. එවිට සිරුරේ ඇති පිළිකා සෛල, මේවා සාමාන්‍ය ග්ලූකෝස් යැයි රැවටී ඉතා කෑදර ලෙස තමන් තුළට ඇද ගන්නවා. ස්කෑන් යන්ත්‍රය මඟින් එම විකිරණශීලී සලකුණු (Hotspots) හඳුනා ගැනීම හරහා පිළිකාව ඇති තැන සහ එය පැතිරී ඇති ආකාරය අපට ඉතා පැහැදිලිව දැකගත හැකියි. 📍

🧪 විකිරණශීලී සමස්ථානික (Radio Isotope) සහ එහි ක්‍රියාවලිය

PET Scan එකක හදවත වන්නේ Radio Isotope එකයි. බහුලවම භාවිතා කරන්නේ Fluorine-18 සමඟ සම්බන්ධ කළ ග්ලූකෝස් අණුවක් වන FDG (Fluorodeoxyglucose) ය.

ඇයි අපි විකිරණ සමස්ථානිකයක් දෙන්නේ?

සාමාන්‍ය ග්ලූකෝස් ශරීරයට ඇතුළු කළොත් අපට එය පිටත සිට ස්කෑන් යන්ත්‍රයකින් දකින්න බැහැ. නමුත් විකිරණශීලී Fluorine-18 අණුවක් ඒ සමඟ සම්බන්ධ කළ විට, එයින් පොසිට්‍රෝන (Positrons) නිකුත් කරනවා.

සිරුර තුළ සිදුවන ක්‍රියාවලිය (The Process):

නිකුත් කිරීම: සිරුරේ පටක තුළදී මෙම රේඩියෝ සමස්ථානිකයෙන් පොසිට්‍රෝන නිකුත් වේ.

ගැටීම (Annihilation): මෙම පොසිට්‍රෝනයක් සිරුරේ ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් සමඟ ගැටුණු විට, ඒවා එකිනෙකා විනාශ වී ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවන් දෙකකට ගැමා කිරණ (Gamma Rays) නිකුත් කරයි.

හඳුනාගැනීම: PET ස්කෑන් යන්ත්‍රයේ ඇති අනාවරක (Detectors) මඟින් මෙම ගැමා කිරණ හඳුනාගෙන, ඒවා ආවේ සිරුරේ කුමන ස්ථානයක සිටදැයි පරිගණක මඟින් ගණනය කර ත්‍රිමාණ රූපයක් නිර්මාණය කරයි. 🖥️

🏥 පරීක්ෂණයේ සම්පූර්ණ ක්‍රියාවලිය (Step-by-Step)

PET Scan එකක් සඳහා රෝගියෙකු සූදානම් කිරීමේ සිට අවසානය දක්වා පියවර කිහිපයක් තිබෙනවා:

✨ 1. පූර්ව සූදානම (Preparation): රෝගියා පැය 4-6ක් නිරාහාරව සිටිය යුතුයි. විශේෂයෙන්ම සීනි සහිත ආහාර සහ පලතුරු සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම්. මොකද රුධිරයේ සීනි මට්ටම වැඩි වුවහොත්, අප ලබා දෙන FDG ඖෂධය පිළිකා සෛල වලට උරා ගැනීම අඩු වෙනවා. ශරීරය තුළ උත්තේජනය ඇති කළ හැකි ද්‍රවය පරීක්ෂණය ට දිනකට පෙර සිට නවත්වන්න.(උදා.. කෝපි, කැෆේන් කොලාකෝලා වැනි)නමුත් මේ කාලය තුළ ජලය පාවිච්චිය කළ යුතුයි.

✨ 2. ඖෂධය ලබා දීම (Injection): විකිරණශීලී FDG ද්‍රව්‍යය රෝගියාගේ නහරයකට විදිනු ලැබේ.

✨ 3. විවේක කාලය (Uptake Period): මෙය ඉතා වැදගත් පියවරක්. ඖෂධය විදීමෙන් පසු පැයක් පමණ කාලයක් රෝගියා ඉතා සන්සුන්ව, කතා නොකර, නිදාගෙන සිටිය යුතුයි. ඔබ ඇවිදීමට හෝ කතා කිරීමට ගියහොත්, එම ඖෂධය පිළිකා සෛල වෙත යාම වෙනුවට ක්‍රියාකාරී වන මාංශ පේශි වෙත ගමන් කර පරීක්ෂණ වාර්තාව වැරදි වීමට ඉඩ ඇත. 🤫

✨ 4. ස්කෑන් කිරීම (The Scan): ඉන්පසු රෝගියාව ස්කෑන් යන්ත්‍රය තුළට ඇතුළු කෙරේ. මෙහිදී සිරුරේ එක් කෙළවරක සිට අනෙක් කෙළවර දක්වා දත්ත ලබා ගනී.

🚫 පරීක්ෂණය නොකළ යුතු අවස්ථා (Contra-indications) සහ බලපෑම්

PET Scan එකක් සෑම රෝගියෙකුටම එක ලෙස සුදුසු නොවන අවස්ථා තිබේ:

🤰 ගැබ්ගැනීම් (Pregnancy): මෙය ප්‍රධානතම තහනමයි. රේඩියෝ සමස්ථානික මඟින් නිකුත් වන විකිරණ කලලයේ වර්ධනයට ඉතා අහිතකර ලෙස බලපාන්න පුළුවන්. එබැවින් ගැබිනි මවුවරුන්ට මෙය සිදු කරන්නේ අත්‍යවශ්‍යම ජීවිත අවදානමක් ඇති විට පමණි.

🤱 මව්කිරි දීම (Breastfeeding): විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය මව්කිරි හරහා දරුවාට යා හැකි නිසා, පරීක්ෂණයෙන් පසු අවම වශයෙන් පැය 24ක්වත් මව්කිරි දීම නතර කළ යුතුය.

🩸 දියවැඩියාව (Uncontrolled Diabetes): රුධිරයේ සීනි මට්ටම ඉතා ඉහළ (උදා: 200 mg/dL ට වැඩි) අයට මෙම පරීක්ෂණය කළ නොහැක. එවිට ස්කෑන් රූප සටහන් අපැහැදිලි වන නිසා පරීක්ෂණය කල් දැමීමට සිදු වේ.

🏥 වකුගඩු අකර්මන්‍යතාව (Renal Failure): බොහෝ විට PET Scan එකක් සමඟ CT Contrast එකක්ද ලබා දෙන නිසා, වකුගඩු රෝගීන්ට එය අහිතකර විය හැක.

⚠️ පරීක්ෂණයේ බලපෑම (The Impact)

විකිරණ බලපෑම: මෙහිදී ශරීරයට ලැබෙන්නේ මධ්‍යස්ථ විකිරණ ප්‍රමාණයකි. මෙය ස්වභාවික පරිසරයෙන් වසර කිහිපයකදී අපට ලැබෙන විකිරණ මට්ටමට සමානයි.

කෙටි අර්ධ ආයු කාලය: Fluorine-18 හි අර්ධ ආයු කාලය විනාඩි 110ක් පමණ කෙටි අගයකි. එනම් පැය කිහිපයකින් ශරීරයේ ඇති විකිරණශීලීතාවයෙන් බහුතරයක් ඉවත් වී යයි.

අතුරු ආබාධ: ඖෂධය නිසා අසාත්මිකතා ඇති වන්නේ ඉතාම කලාතුරකිනි.

👨‍⚕️ විකිරණ තාක්ෂණවේදියෙකුගේ අවසාන උපදෙස්

PET Scan එකක් කියන්නේ පිළිකා රෝගීන්ට තමන්ගේ රෝගයේ ස්වභාවය සහ ප්‍රතිකාර වල සාර්ථකත්වය දැනගන්න තියෙන වටිනාම අවස්ථාවක්. පරීක්ෂණයෙන් පසු:

වැඩිපුර ජලය පානය කරන්න (විකිරණශීලී ද්‍රව්‍ය මුත්‍රා සමඟ පිටවීමට). 💧

පැය 24ක් යනතුරු කුඩා දරුවන් සහ ගැබිනි මවුවරුන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන් ඈත්ව සිටින්න.

ඔබට සුවදායී දිනයක් ප්‍රාර්ථනා කරමි! 🌸

එම්.ජී.ටී.ආර්.ලක්මාල්
විකිරණ තාක්ෂණවේදී
මූලික රෝහල පිඹුර