Mahesh

නාගර්ජුන කොණ්ඩ (Nagarjunakonda) යනු ඉන්දියාවේ ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ ගුන්තූර් දිස්ත්‍රික්කයේ ක්‍රිෂ්ණා නදී නිම්නයේ පිහිටි ඓතිහාසික වශයෙන් ඉතා වැදගත් බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයකි. මෙය අතීතයේ දකුණු ඉන්දියාවේ ප්‍රධානතම බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධව තිබුණි.
​නාගර්ජුන කොණ්ඩ පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ:
​1. නාමය සහ ඉතිහාසය
​නම: මෙම ස්ථානය නම් කර ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 2 වන සියවසේ විසූ සුප්‍රකට මහායාන බෞද්ධ දාර්ශනිකයෙකු වූ නාගර්ජුන හිමියන් සිහිපත් වීම පිණිසයි. උන්වහන්සේ සිය ජීවිතයේ අවසාන කාලය මෙහි ගත කළ බව විශ්වාස කෙරේ.
​පැරණි නම: අතීතයේ මෙය "විජයපුරි" නමින් හැඳින්වුණු අතර එය ඉක්ෂ්වාකු (Ikshvaku) රජ පෙළපතේ අගනුවර විය.
​2. පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම
​මෙම ස්ථානය මුලින්ම සොයාගනු ලැබුවේ 1926 වසරේදීය. මෙහි තිබී හමු වූ සුවිශේෂී ස්මාරක අතර:
​මහා ස්තූපය: බුදුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කර ඇති බව සැලකෙන විශාල ස්තූපය.
​විහාර සහ ආරාම: විවිධ බෞද්ධ නිකායන්ට අයත් ආරාම සංකීර්ණ 30කට අධික සංඛ්‍යාවක් මෙහි තිබී හමු වී ඇත.
​ශිලා ලේඛන: බ්‍රාහ්මී අක්ෂරවලින් ලියන ලද ශිලා ලේඛන රාශියක් හමු වී ඇති අතර, ඒවායින් එකල පැවති ආගමික සහ සමාජයීය තොරතුරු හෙළි වේ.
​3. ලංකාව සහ නාගර්ජුන කොණ්ඩය අතර සම්බන්ධය
​ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය සමඟ මෙම ස්ථානයට දැඩි සබඳතාවක් ඇත:
​මෙහි "සිංහල විහාරය" නමින් හඳුන්වන ආරාමයක් තිබූ අතර, එය ලංකාවෙන් වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා වෙන් කර තිබුණි.
​එකල ලංකාවේ අනුරාධපුරය සහ නාගර්ජුන කොණ්ඩය අතර දැඩි ආගමික සහ වෙළඳ සබඳතා පැවති බව පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි මගින් තහවුරු වේ.
​4. නාගර්ජුන සාගර් ව්‍යාපෘතිය
​1960 දශකයේදී ක්‍රිෂ්ණා නදිය හරහා නාගර්ජුන සාගර් වේල්ල ඉදිකිරීමේදී මෙම ඓතිහාසික නගරය ජලයෙන් යටවීමේ තර්ජනයට ලක් විය. ඒ නිසා:
​එහි තිබූ වැදගත් ස්මාරක සහ කෞතුක භාණ්ඩ ඉතා පරෙස්සමෙන් ගලවා ගෙන ගොස්, ජලාශය මැද පිහිටි කඳු මුදුනක (දිවයිනක) නැවත ස්ථාපනය කරන ලදී.
​වර්තමානයේ මෙය ලොව ජලාශයක් මැද පිහිටි එකම දූපත් කෞතුකාගාරය ලෙස සැලකේ.