Colombo Urban Digests

කොළඹ වරාය නගරයේ සුඛෝපභෝගී මහල් නිවාස ඉදිකිරීමේ සහ ඉඩම් අත්පත් කරගැනීමේ තරඟයට එක්වෙමින් Home Lands සමූහයද වරාය නගරයේ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 300ක දැවැන්ත ආයෝජනයක් ආරම්භ කරමින්, අක්කර 3ක භූමියක් පසුගිය දින අත්පත් කරගන්නා ලදී. මෙය මෙරට දේපළ වෙළඳාම් සමාගමක් වරාය නගරය තුළ සිදුකළ විශාලතම ආයෝජනයකි. මෙම ව්‍යාපෘතිය යටතේ "Forest-living" සංකල්පයට අනුව මහල් 40කින් යුත් අති සුඛෝපභෝගී නිවුන් කුළුණු ඉදිවන අතර, එහි පදිංචිකරුවන්ට ඉන්දීය සාගරයේ දර්ශනය සහ මධ්‍යම උද්‍යානයට සෘජු ප්‍රවේශය හිමි වේ.

ඉන්දියා-පාකිස්ථාන මහා සංග්‍රාමය නිමිත්තෙන් කොළඹ බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට (BIA) විශාල පුද්ගලික ජෙට් යානා සහ ගුවන් යානා සංඛ්‍යාවක්.

පෙබරවාරි 15 වැනිදා පැවැති මෙම තරගය නැරඹීම සඳහා ඉන්දියාවේ මුම්බායි, දිල්ලි සහ බැංගලෝරය වැනි ප්‍රධාන නගරවල සිට පුද්ගලික ජෙට් යානා 15 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පැමිණි අතර, අනෙකුත් ව්‍යාපාරික ජෙට් සහ විශේෂ ගුවන් යානා (Chartered Flights) සමඟ එම සංඛ්‍යාව 30කට ආසන්න විය. BIA හි පවතින සීමිත ගුවන් යානා නැවැත්වීමේ ඉඩකඩ හේතුවෙන්, බොහෝ ජෙට් යානා මගීන් බස්සවා වහාම ආපසු පියාසර කිරීමට මත්තල සහ රත්මලාන වැනි අනුබද්ධ ගුවන්තොටුපළවල් වෙත හරවා යැවීමට බලධාරීන්ට සිදු විය.

සාමාන්‍ය ගුවන් ටිකට්පත් මිල 500% කින් පමණ ඉහළ ගොස් තිබූ අතර එනම් සාමාන්‍යයෙන් රු. 16,000ක් වන ටිකට් පතක් රු. 1,10,000 දක්වා ඉහළ ගොස් තිබුණි.

පැමිණි ජෙට් යානා වලින් 80%කට වඩා ඉන්දීය බෝලිවුඩ් තරු සහ ප්‍රකෝටිපති ව්‍යාපාරිකයින්ගේ ඒවා වූ අතර, පාකිස්ථානය මූලික වශයෙන් තම රසිකයින් සඳහා PIA විශේෂ ගුවන් වාර 9ක් සංවිධානය කර තිබුණි. මෙය 2023 අහමදාබාද් තරගයේදී වාර්තා වූ ජෙට් යානා 150ක වාර්තාවට පසුව කලාපීය වශයෙන් වාර්තා වූ ඉහළ ගුවන් ගමන් තදබද වලින් එකක්වේ.

ශ්‍රී ලංකාව මේ වන විට මෑත ඉතිහාසයේ දරුණුතම මානව-වනජීවී ගැටුමකට මුහුණ දී සිටී. එය සාම්ප්‍රදායික අලි-මිනිස් ගැටුමටත් වඩා ව්‍යාප්තිය අතින් භූගෝලීයව පුළුල් වූත්, ආර්ථිකමය වශයෙන් වඩාත් විනාශකාරී වූත් අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත. කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශය මගින් 2025 වසරේ නිකුත් කරන ලද නවතම වන සත්ව සංගණන දත්ත වලට අනුව, දිවයිනේ රිළා සහ වඳුරු ගහනය මේ වන විට මිලියන 7 ක තීරණාත්මක සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ (Ministry of Agriculture, 2025).

සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව

01📈රිළා ගහනය (Toque Macaque) මිලියන 5.17 – 5.19
02,📈වඳුරු ගහනය (Grey Langur) මිලියන 1.74 – 1.75 ක් ද වේ (Ministry of Agriculture, 2025).

මෙහි වඩාත්ම බෑරුම් තත්ත්වය වන්නේ මෙම සතුන්ගෙන් 75% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් තම ස්වභාවික වනාන්තර වාසස්ථාන අතහැර මිනිස් ජනාවාස සහ වගාබිම් ආශ්‍රිතව ස්ථිර පදිංචිකරුවන් බවට පත්ව තිබීමයි (Perera & Silva, 2025).මෙයින් අදහස් කරන්නේ රටේ සෑම පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුටම එක් රිළවෙකු හෝ වඳුරෙකු (3🚶‍♂️:1🐒) සිටින බවයි.

📈වාර්ෂිකව 5% - 8% ක ආක්‍රමණශීලී වර්ධන වේගයක් පෙන්නුම් කරන මෙම සතුන්ට, ජනාවාස ආශ්‍රිතව කොටි, පිඹුරන් හෝ රාජාලියන් වැනි ස්වභාවික විලෝපිකයන් නොමැති වීම මෙම ශීඝ්‍ර වර්ධනයට ප්‍රධාන හේතුව වී ඇත (Perera & Silva, 2025). මෙම පාලනයකින් තොර ගහන වර්ධනය සහ හානිකර හැසිරීම් ජාතික ආර්ථිකයට එල්ල කරන්නේ දැඩි ප්‍රහාරයකි. හෙක්ටර් කොබ්බෑකඩුව කෘෂි පර්යේෂණ හා පුහුණු කිරීමේ ආයතනය (HARTI) පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙම සතුන් නිසා වාර්ෂිකව සිදුවන සමස්ත ආර්ථික අලාභය රුපියල් බිලියන 35 සිට 42 දක්වා (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 120 ඉක්මවයි) පරාසයක පවතී (HARTI, 2025).

🙈🌴මෙහිදී විශාලතම ගැටලුව එල්ල වී ඇත්තේ පොල් වගාවට වන අතර, "පොල් ත්‍රිකෝණය" තුළ පමණක් රිළවුන් විසින් වාර්ෂිකව විනාශ කරන පොල් ගෙඩි ප්‍රමාණය මිලියන 200 ඉක්මවයි (HARTI, 2025). මෙය සමස්ත වාර්ෂික නිෂ්පාදනයෙන් 10% - 15% කට ආසන්න ප්‍රමාණයකි. රිළවෙකු බොහෝ විට කරන්නේ කුසගින්න නිවා ගැනීමට වඩා "විනෝදාංශයක්" ලෙස කුරුම්බා කඩා බිම හෙළීම වන අතර, එක් සතෙකු දිනකට ගෙඩි 15 ක් පමණ විනාශ කරන බව සොයාගෙන ඇත (HARTI, 2025). මෙම අස්වනු අලාභය වෙළඳපොළේ පොල් ගෙඩියක මිල රුපියල් 200 සීමාව ඉක්මවා යාමට ඍජුවම බලපාන අතර, එම හිඟය පියවීමට වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන ගණනින් පාම් ඔයිල් සහ අනෙකුත් ආදේශක ආනයනය කිරීමට සිදු වී ඇත.

🍌🥭📈අපනයන කෘෂිකර්මාන්තයට ද මෙයින් දැඩි බලපෑම් එල්ල වේ. රඹුක්කන, පොළොන්නරුව සහ දඹුල්ල වැනි ප්‍රදේශවල අපනයන මට්ටමේ කෙසෙල්, අඹ සහ කොකෝවා වගාවන්ගෙන් 35% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් අස්වනු නෙළීමට පෙර විනාශ වන බව තහවුරු වී ඇත (HARTI, 2025). විශේෂයෙන්ම මහා පරිමාණ "TJC අඹ" වගාවන් තුළ වඳුරු හානිය වැළැක්වීමට පමණක් අස්වැන්නෙන් 10% ක අමතර පිරිවැයක් මුරකරුවන් සහ ආරක්ෂිත දැල් සඳහා දැරීමට වගාකරුවන්ට සිදුව ඇත.

🚨නාගරික සහ අර්ධ නාගරික ප්‍රදේශවල යටිතල පහසුකම් වලට සිදුවන හානිය ද අතිමහත්ය. වර්තමානයේ නිවාසවල සවිකර ඇති සූර්ය බලශක්ති (Solar) පද්ධතිවල රැහැන් සපා කෑම සහ පැනල බිඳී යාමෙන් වසරකට රුපියල් මිලියන 800 කට අධික දේපළ හානියක් සිදුවන බව රක්ෂණ වාර්තා පෙන්වා දෙයි (HARTI, 2025). මීට අමතරව, මධ්‍යම පාන්තික නිවාසවල වහලවල්වල උළු කැඩීම, ජල නළ පද්ධති විනාශ කිරීම සහ විදුලි පරිපථ වලට හානි කිරීම නිසා නාගරික නිවැසියන්ගේ නඩත්තු පිරිවැය දරාගත නොහැකි මට්ටමට ඉහළ ගොස් ඇත.
එබැවින් විද්‍යාත්මක කළමනාකරණය සහ කාලෝචිත තීරණ හරහා මෙම ගැටලුව පාලනය කිරීම 2026 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛතම අවශ්‍යතාවයක් වී ඇත.

මූලාශ්‍ර (References)
📌Hector Kobbekaduwa Agrarian Research and Training Institute (HARTI). (2025). Socio-economic studies on human-monkey conflict and crop loss assessments in Sri Lanka. HARTI Publications.
📌Ministry of Agriculture, Livestock, Lands, and Irrigation. (2025, June). National wild animal census report: Population dynamics of Toque Macaque and Grey Langur in Sri Lanka. Government Press.
📌Perera, K. A. N., & Silva, S. (2025). Projecting primate population growth in human-dominated landscapes of South Asia. Journal of Wildlife Management and Conservation, 14(2), 112-128.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛතම ඖෂධ නිෂ්පාදන සමාගමක් වන, 100% ක් දේශීය හිමිකාරිත්වය සහිත Yaden Laboratories සමාගම, මෙරට සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරමින් අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 25 ක නව ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කර ඇත. කටුනායක අපනයන සැකසුම් කලාපයේ (EPZ) ස්ථාපිත කිරීමට නියමිත මෙම දෙවන ඒකකය (Unit II) සඳහා වන ගිවිසුම පසුගියදා ශ්‍රී ලංකා ආයෝජන මණ්ඩලය (BOI) සමඟ අත්සන් තබන ලදී. මෙම නව ආයෝජනයත් සමඟ යාඩන් සමාගම මෙරට ඖෂධ ක්ෂේත්‍රය වෙනුවෙන් සිදුකර ඇති සමස්ත ආයෝජනය අමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 41 ක් දක්වා ඉහළ යයි.

මෙම ව්‍යාපෘතියේ සුවිශේෂීම අංගය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව තුළ ප්‍රථම වරට 'ලියොෆිලයිස්ඩ්' (Lyophilized) හෙවත් ශීත-වියළන ලද එන්නත් වර්ග නිෂ්පාදනය කිරීමේ තාක්ෂණය හඳුන්වා දීමයි. සාමාන්‍යයෙන් ආනයනය කරනු ලබන අධික පිරිවැයක් සහිත පිළිකා නාශක ඖෂධ, ප්‍රතිජීවක සහ විශේෂිත එන්නත් වර්ග මෙම ක්‍රමවේදය හරහා නිෂ්පාදනය කළ හැකිය. 2022 වසරේදී ඩොලර් මිලියන 16ක ආයෝජනයකින් ඇරඹි පළමු ඒකකය (Unit I) හරහා මේ වන විටත් දේශීය රෝහල් පද්ධතියට දියර එන්නත් ඒකක මිලියන 6.5කට අධික ප්‍රමාණයක් සපයා ඇති අතර, නව ව්‍යාපෘතිය සම්පූර්ණ වීමත් සමඟ සමස්ත නිෂ්පාදන ධාරිතාව වසරකට ඒකක මිලියන 40 ඉක්මවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

2025 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ශ්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට දේශීයව නිපදවන Sterile ඖෂධ කාණ්ඩයක් සැම්බියාව වෙත අපනයනය කිරීමට යාඩන් සමාගම සමත් විය. නව ඒකකය හරහා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO-GMP) ප්‍රමිතීන්ට අනුකූලව අප්‍රිකාව, අග්නිදිග ආසියාව සහ යුරෝපීය වෙළඳපොළ ඉලක්ක කර ගනිමින් ඖෂධ අපනයනය කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.