Wellness Consulting by Dr. Vrushali Raut

Child Psychology संबंधित वाचलेले हे पहिलेच पुस्तक असले तरी ज्या पद्धतीने हे पुस्तक लिहिल्या गेले आहे ती अत्यंत परिणामकारक असल्याने पुस्तक कुठेही गंभीर होत नाही. Oprah Winfrey सारख संवादातील जगविख्यात नाव असल्याने भाषा ओघवती असून दुःख, शोषण व क्लेश सुद्धा अंगावर येत नाही. trauma/आघात यासंबंधी म्हणून हे पुस्तक वाचायला घेतले मात्र लहानपणी मेंदूचे झालेले प्रोग्रामिंग हे शेवटपर्यंत व्यक्तीला कसे वागायला भाग पडते हे बघून थक्क व्हायला होत.

अमेरिकेशी संबंधित असल्याने आफ्रिकन समुदाय, फॉस्टर होम, पिढ्यानपिढ्या टिकणारे शोषणाचे परिणाम हे वाचून माझ्या स्वतःच्या बालपणा साठी देवाचे आभार मानले. कोणाचे बालपण किंवा आई वडील परिपूर्ण नसतात मात्र आई वडिलांशिवाय, आई वडिलांच्यात सलोखा नसणारे, काळजीवाहू व्यक्ती नीट नसलेले किंवा अस्थिर स्थितीत काढलेले बालपण त्या व्यक्तीच्या शारीरिक, बौद्धिक व अर्थात मानसिक आरोग्यावर न पुसणारा परिणाम करते.
सतत भीती, चिंता असलेल्या वातावरणात कोणाची आनंदी वाढ होईल?

"ज्याला प्रेम मिळत नाही तो प्रेम देऊ शकत नाही.
ज्याची काळजी घेतली जात नाही तो दुसऱ्याची काळजी घेउ शकत नाही."
हे या पुस्तकात फार प्रभावीपणे सांगितले आहे.
प्रौढ व्यक्तींमध्ये दिसणारे वर्तुणूकीचे पॅटर्न हे लहानपणीच्या प्रोग्रामिंग मधून आले असतात.

आफ्रिकन समुदाय हा गुलामगिरीच्या जोखडातून मुक्त होत असताना ज्या स्थित्यंतरातून गेला त्यामुळे त्यांच्या वाट्याला आलेले अत्याचार, शोषण व त्यातून त्यांच्या सामाजिक आरोग्यावर झालेले परिणाम हे या पुस्तकाद्वारे कळतात.

पुस्तकात वेगवेगळ्या केस स्टडीच्या आधारे लहानपणी प्रेम व काळजी न मिळालेल्या लहान बाळांना पुढे जाऊन काय काय त्रास होऊ शकतो हे उत्तम पद्धतीने सांगितले आहे. भारतात ज्या पद्धतीची लग्न व पालकत्वाच्या अमानवी पद्धती अजूनही आहेत त्यामुळे त्या बालमनावर न पुसलेले परिणाम होतात ज्यातून पुढे व्यसन व गुन्हे यांच्या मार्गाला अशी मूल आपोआप जातात किंवा मानसिक आरोग्याचे त्रासासोबत आयुष्य काढतात.

गुन्हेगार हे जन्मतः नसतात तर ज्या पद्धतीने त्यांना वातावरण मिळत ते गुन्हेगार तयार करत.

या सोबत मॉडर्न काळाची देणगी असलेला एकटेपणा व त्या अनुषंगाने आलेले मानसिक आरोग्याच्या समस्या याचे मूळ हे
- व्यक्तीकेंद्रित समाज
-आत्मकेंद्री व्यक्ती
- स्पर्शाची न भागलेली भूक
-स्क्रीन चे व्यसन
-वरील सर्व घटकांमुळे आलेला एकटेपणा व त्यामुळे अति क्रियाशील झालेली मेंदूतील ताण-व्यवस्था. (stress response system)
- या सर्वांतून आलेले नैराश्य, चिंता तसेच वेगवेगळी व्यसन.

अमेरिका, युरोप व जपान या देशांत जवळपास ६० टक्के घरात एकच व्यक्ती राहते. भारतात तर लोक प्रचंड असून नाती नसल्याने एकटेपणा खूप आहे.
समुदाय म्हणून आपण तुटलो आहोत. त्यात राजकीय मतभेद आगीत तेल ओतण्याचे काम करतात. सोशल मीडियावरील नाती ही पोकळ असून त्याचा आपल्या मानसिक शांती साठी काहीही उपयोग होत नाही उलट त्याने प्रश्न आणखी वाढतात.

यातील सकारात्मक गोष्ट म्हणजे मेंदू हा लवचिक असून प्रयत्न पूर्वक बदलल्या जाऊ शकतो फक्त त्यासाठी समुपदेशन, पर्यायी उपचार व मुख्य म्हणजे आपल्याला समजून घेणारा समुदाय आवश्यक आहे. मॉडर्न मेडिसिन ने समुदायाची ताकत लक्षात घेतली नसून केवळ गोळ्या इंजेकशन चा वापर करून व्यक्ती बरी होत नाही तर त्या व्यक्तीला ओळखणार, पाठिंबा देणारे व कोणत्याही परिस्थितीत सोबत राहणारा प्रत्यक्षात एक समुदाय मिळाला कि त्या व्यक्तीला सुरक्षित वाटून बरे होण्याची प्रक्रिया जलद गतीने होते.

#आघात #मानसिक #आशा #मानसिकआघात #बालपण

महाभारतात श्रीकृष्ण लढण्याची हिंमत घालविलेल्या अर्जुनाला जो मार्ग दाखवतो ते एक प्रकारे समुपदेशन असत. खचलेल्या अर्जुनाला त्याच्या खऱ्या अस्तित्वाची जाणीव करून देणे व त्याला लढण्यासाठी प्रेरणा देणं हे सांगणारा कृष्ण आपल्या आयुष्यात हवा असे प्रत्येकाला वाटत.

"मॅडम, माझ्या बहिणीला खूप त्रास आहे, तुम्ही तिला काही मदत करू शकता का" ? असे विचारणारा भाऊ,
"माझ्या मुलाला मदतीची गरज आहे, त्याचे हाल बघवत नाही" अशी विनवणी करणारी आई,
"माझा सहकारी नीट काम करत नाही त्याला थोडे मार्गदर्शन करा मॅडम", अशी सूचना देणारी एखाद्या कंपनीतील मॅनेजर हे सर्व एक प्रकारे श्रीकृष्ण असतात.
वाट हरविलेल्या अर्जुनाचा रथाला योग्य दिशा देण्यासाठी प्रयत्न करणारे, त्याची वाईट काळात साथ न सोडणारे.

जेव्हा एखादी व्यक्ती मानसिक त्रासाचा सामना करायला सुरवात करते म्हणजे नेहमीच्या शांत व आनंदी जगण्यातून काहीतरी वेगळे वागते तेव्हा बऱ्याच लोकांना स्वतःच या गोष्टी लक्षात येऊन ते मदत मागायला येतात व अशी लोक लवकर सुरळीत होतात कारण त्यांची ती स्वतःची इच्छा असते. आपल्याला यातून बरे व्हायचे आहे हा निर्णय त्यांचा स्वतःचा असतो.

याउलट डिप्रेशन, व्यसन, चिंता, अश्या त्रासातून जाणारी व्यक्ती जेव्हा आपल्याला काही त्रास आहे हे मान्यच करत नाही, त्यातून स्वतःहून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत नाही तो पर्यंत प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण जरी त्याला उपदेश द्यायला आला, स्वतःचे विश्वरूप दाखविले तरी त्या व्यक्तीत फरक पडणार नाही. अर्थात हे वागणं त्या व्यक्तीच्या आत्मघाताची सुरवात असते.

खिन्न मानसिक स्थिती असताना आजूबाजूला असणारी हितचिंतक लोक दुश्मन वाटतात, त्यांचे सल्ले जे काळजीतून आले असले तरी उदास व्यक्तीला आवडत नाहीत. अश्या काळोखात पुढचे काहीच दिसत नसले तरी श्रीकृष्ण कोणत्यातरी रूपात आपल्याला आशेचा किरण दाखवत असतो.

अनेक वर्ष मानसिक त्रासातून गेल्यावर योग्य वेळी, कित्येक लोकांनी दिलेले सल्ले व मदत माझ्यासाठी जीवनदायी ठरले.

२०२० च्या सुरवातीला "तू मराठीतून लिही आणि लिखाण सोडू नकोस" असे सांगणारा अनाहूत सल्ला,
२०२० च्या शेवटी "मॅडम तुम्ही ट्विटरवर परत येऊन लिखाण करा, लोकांना चांगल वाचायला मिळेल" असा मोलाचा सल्ला,
२०२२ मध्ये आजारी असताना, कोणीतरी माझ्यावर दया करून मिळवून दिलेले लिखाणाचे काम,
अश्या ठिकाणी मला न मागता आवश्यक ती मदत मिळाली.

या सोबत कामाच्या ठिकाणी सांभाळून घेणारे काही सहृदय सहकारी, काही मित्र मैत्रिणी, कित्येक वेळा अनोळखी लोकांनी मदत केल्याने माझा खडतर काळ निभला.
आज मागे वळून पाहताना या सर्वांचे मी ऐकले नसते, गरज पडल्यास स्वतःहून मदत मागितली नसती तर काय झाले असते याची कल्पना करवत नाही.

आपल्याशी नीट बोलणारी, मदत करणारी लोक आपल्याकडून फायदा व्हावा म्हणून नाही तर त्यांना आपली काळजी आहे म्हणून मदत करत असतात,
त्यांचे न ऐकणे, मनाला येईल त्या गोष्टी करणे हे तुमचं नुकसान करतात, इतरांचे आयुष्य पुढे जाते, तुम्ही मात्र मागे राहता. मग यात दोष कोणाचा ?

तुम्ही ठरवलं तर तुमचे नुकसान कोणीच करू शकत नाही त्यामुळे मेंदूतील नकारात्मक विचारांना शरण न जाता त्यांच्याशी अर्जुनासारखे लढून मनातील काळोखावर विजय मिळवायला हवा.

या काळोख व प्रकाशाच्या लढाईत श्रीकृष्ण हा नेहमी तुमची साथ देईल😇

#मानसिक #मन
#सुख #आशा
#आयुष्याच्या_पुस्तकातून #आयुष्य #शुभसकाळ #प्रेम #आनंद #मराठी #महाराष्ट्र #भावना #मानसिकआघात #आघात #आरोग्य #मदत #गीता #श्रीकृष्ण #मार्गदर्शन