ICT Technology

(Input/Output) .

~ ( Monitor):
Iskiriinii interfeesii mul’ataa fi daataa kompiitara irraa agarsiisu.

~(Keyboard/Keboodii):
Meeshaa galtee jalqabaa barruu barreessuu fi ajajoota galchuuf gargaaru.

~(Hantuutee/Mouse):
Meeshaa harkaan harkaan agarsiisu kan iskiriinii irra deemuu fi sooftiweerii wajjin walqunnamuuf gargaaru.

& Adeemsa

-(CPU) (Central Processing Unit): Asitti akka masaraa kompiitaraa (case)tti kan agarsiifame, kun "sammuu" kan haardwaara adeemsa hojii ijoo of keessaa qabudha.

-(Motherboard):

Boordii sarkiyuutii magariisaa guddaa qaamolee biroo hunda walitti hidhuu fi akka wal qunnaman taasisu.

-(RAM) (Random Access Memory): Ulee magariisa haphii yeroo gabaabaaf daataa kuusuudhaaf kan gargaaru yoo ta’u, kompiitarri hojiiwwan dafee akka hojjetu gargaaru.

-(Kaardii Giraafiksii) (GPU): Qaama addaa deeggartoota qabuu fi suuraa, viidiyoo fi giraafiksii tapha sadarkaa olaanaa adeemsisuuf kan gargaarudha.

©ICT Technology

💻 Kompitaraan Maaliif Saffisni Isaa Hir’ata?
1️⃣ Programoonni hedduun yeroo tokko fayyadamuu
Yoo app ykn software hedduu yeroo tokko bante, RAM fi CPU irratti ba'an (load)n ni dabala.

Fakkeenyaaf: Browser, Excel, Video, Antivirus Yeroo Tokkoo Yoo bannuu
=>> Kanaaf saffisni ni hir’ata

2️⃣ Memory (RAM) xiqqaa ta’uu
RAM xiqqaa yoo ta’e, hojii hedduu Yeroo Tokkottii Hojjechuu hin danda’u

=>> RAM guddisuun furmaata guddaa dha

3️⃣ Hard Disk guutamuu
Yoo storage (C: drive) guutame, system ni rakkata
Files baay’een walitti kuufamu

=>> Files hin barbaachifne haqi ykn gara external drive geessi Yookin Flash Irrattii Dabarfachuu Dandeessu.

4️⃣ Virus fi Malware
Software hamaa (virus) kompitara keessatti yoo jiraate
Background keessatti hojjechaa File kee nyaata

=>>Antivirus fayyadamuun barbaachisaa dha 🔐

5️⃣ Startup program Bay'aachuu
Yeroo computer banuu app baay’een ofumaan Banamuu
👉 Yeroo Banuu Yeroo dheerata fudhata + system suuta ta'a.

=>>Startup Programmii Disable Gochuu Yookin Irraa Balleessuu.

6️⃣ System update Yoo hin goone
Software dulloomaa (old version)
👉 Bug fi rakkoo saffisummaa fida
👉 Update gochuun barbaachisaa dha

7️⃣ Overheating (ho’a baay’ee)
Kompitaraan yoo ho’ee
👉 CPU saffisa isaa hir’isa of eeguuf
Fan ykn cooling system rakkoo qabachuu danda’a

8️⃣ Hardware dulloomaa
Kompitaraan yeroo dheeraaf tajaajile yoo ta’e
=>> Technology haarawaa waliin wal hin simatu
=>> CPU ykn HDD Saffisuu Hin danda’u.

🔧 Furmaata (Solution) Ijoowwan
✔️ Programoota hin barbaachifne cufi
✔️ RAM guddisi
✔️ SSD fayyadami (HDD bakka buusi)
✔️ Antivirus install godhi
✔️ Disk cleanup fi optimize godhi
✔️ Startup apps hir’isi
✔️ System update yeroo yeroon godhi

Qaamolee (parts) kompiitaraa fi hojii isaanii (functions) ibsameera. Amma siif balinaan, afaan salphaatti ibsa:

🖱️ 1. Left Button (Bitaa)
👉 Kun kan yeroo baay’ee itti fayyadamnu dha

Wantoota filachuuf (select)
Fayilii ykn program banuuf (double click)
Drag & drop gochuuf

🟢 Fakkeenya: File tokko banuuf lama-lama cuqaasta

🖱️ 2. Right Button (Mirga)
👉 Filannoo dabalataa siif bana

Menu (context menu) banuuf
Copy, paste, delete fi kkf argachuuf

🟢 Fakkeenya: Suuraa irratti right-click yoo goote, filannoo hedduu argatta

🔄 3. Scroll Wheel (Gidduu)
👉 Fuula ol fi gadi sochoosuuf

Website ykn document keessa deemuu
Yeroo tokko tokko akka button (middle click) hojjeta

🟢 Fakkeenya: Facebook keessa gadi-bu’uuf wheel fayyadami

🎯 4. DPI Button
👉 Saffisa mouse jijjiira

Cursor saffisaan akka socho’u ykn suuta akka ta’u godha

🟢 Baay’ee gamer’ootaaf barbaachisaa dha

⏩ 5. Side Buttons (Cinaacha)
👉 Hojiilee dabalataa

“Back” (duubatti deebi’u)
“Forward” (fuuldura deemuu)

🟢 Browser keessatti baay’ee tajaajila

🔍 6. Optical Sensor
👉 Sochii mouse hordofa

Bakka mouse jiruu gara screen irratti jijjiira
🟢 Yoo kun hin jirre mouse hin hojjatu

🔌 7. Cable / USB Connector
👉 Mouse kompiitara waliin walqunnamsiisa

Wired mouse keessatti fayyadama
Wireless keessatti ammoo hin jiru (battery fayyadama)

✋ 8. Palm Rest
👉 Iddoo harka kee itti boqotu
Fayyadamaaf mijataa taasisa

📌 Odeeffannoo Dabalataa
👉 Mouse jalqabaa bara 1964 keessatti Douglas Engelbart tiin uumame.

🔚 Xumura

Mouse jechuun meeshaa guddaa kompiitara keessatti:
Filachuuf
Sochoosuuf
Hojii saffisaan raawwachuuf

baay’ee barbaachisaa dha.
®ICT Technology