Sarwar Danesh

گوشه ای از تحقیق در سنت رسول ص از دانشمند بزرگ اسلام غزالی رح

هر حدیثی که به آن فتوا و یا اجتهاد صورت گیرد اگر آن حدیث مورد قبول علمای اسلام بود پس به تحقیق و بررسی در اسناد آن حدیث نیازی نیست
و اگر بعضی از دانشمندان مخالف آن باشند یعنی اینکه به دلیلی برای آنان آن حدیث مورد قبول و حجت قرار نگیرد ، لازم است که مفتی و مجتهد در باره راویان حدیث و عدالت آنان شناخت کافی داشته باشد .
اگر نزد محدثی راویان حدیثی از اشخاص مشهوری باشند
به طور مثال : شافعی از مالک ، و او از نافع ، و او از ابن عمر روایت کند ، آن حدیث ، معتبر و قابل اعتماد خواهد بود .
زیراکه عدالت و احوال چنین راویانی به تواتر رسیده است .
میزان آشنایی با عدالت راوی یا باید از طریق آزمایش باشد و یا مشاهده و یا تواتر خبر باشد
و در غیر اینصورت آگاهی از عدالت راوی بر اساس تقلید خواهد بود .
چنانیکه در روایت اخبار صحیحین نسبت به عدالت راوی ، از بخاری و مسلم تقلید میشود زیرا فرض بر اینست که آنان از هیچ راویی حدیثی مادامی که به عدالت او آگاهی نیافته باشند، حدیثی را روایت ننموده اند، و این خود تقلید محض است.
غزالی رح در ادامه مینویسد که ما زمانی از دام تقلید رها میشویم که به شرح حال راویان اطلاع کافی داشته باشیم .و از شناخت سیرت آنان در می یابیم که آیا صفت عدالت را احراز نموده اند و یا خیر .
و اما چنین تحقیق و بررسی به ویژه در عصر ما به خاطر کثرت وسایط، سخت دشوار خواهد بود .
تنها تخفیفی که در این موضوع داده شده اینست که : به تعدیل امام و پیشوای عادلی اکتفا نماییم البته پس از اعتراف به صحت مذهب چنان امامی ، زیرا پیشوایان مذاهب در جرح تعدیل راویان باهم اختلاف دارند .
راویانی که قرنها پیش از عصر ما دار فانی را وداع گفته اند آزمون عدالت آنان از طریق تجربه و مشاهده بسیار مشکل و غیر ممکن است .
و اگر به شرط گرفته شود که باید از طریق سیرت، عدالت آنان به اثبات برسد ، چنین شیوه ای جز در ائمه و پیشوایان مشهور صادق نخواهد بود .
لذا در اینجاست که در عدالت راویانی که آن ائمه مذاهب از آنان روایت میکنند ، تقلید خواهد شد ، البته بعد از آنکه به مذهب چنان امام و مجتهدی قلم صححه نهاده باشیم .
و اگر برای مفتی ، اعتماد به کتب صحیحی که ائمه مذاهب در باره راویان آن تن به رضایت داده اند را جایز بداریم ، راه فتوا برای مفتی سهل و آسان خواهد شد و اگر نه با وجود کثرت وسائط قطعا راه مفتی مشکل و دشوار خواهد گردید و هر چه از عصر آن راویان فاصله های زمانی ایجاد گردد باز کار ، دشوارتر و سخت تر خواهد بود .
منبع : اجتهاد در شریعت اسلامی ، دکتر یوسف قرضاوی . ص۴۵. و او از : المستصفی ، غزالی . ج۲ . ص ۳۵۲-۳۵۳.
نکته: این مورد، از شرائط لازمه شخص مفتی و مجتهد است .

طریقه غسل پیامبر ص
183- «عَنْ عَائشَةَ رَضي اللَّه عنها زَوْجِ النَّبِيِّ ﷺ : أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ كَانَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ، بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاةِ، ثُمَّ يُدْخِلُ أَصَابِعَهُ فِي الْمَاءِ فَيُخَلِّلُ بِهَا أُصُولَ شَعَرِهِ، ثُمَّ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاثَ غُرَفٍ بِيَدَيْهِ، ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى جِلْدِهِ كُلِّهِ». (بخارى:248)
ترجمه: «عایشه رَضي اللَّه عنها ؛ همسر گرامی نبی اكرم ﷺ می‌گوید: هرگاه، رسول الله ﷺ غسل جنابت می‌نمود، نخست دست‌هایش را می‏شست. بعد وضوی كامل می‏گرفت. سپس، انگشتانش را خیس می‌نمود و با آن، ریشه موهای سر (مبارک) خود را خلال می‏كرد. و در پایان، سه بار با كف دست بر سر خود، آب می‏ریخت و بعد، تمام بدن خود را می‌شست».

نکته: برای کسی که نجاست در بدن او وجود دارد
باید در نخست یعنی قبل از وضو دست های خودرا بشوید چون دست آله تطهیر است و سپس آن نجاست را از خود دور کند و بعد وضو بگیرد
چنانیکه از پیامبر ص ثابت است :184- «عَنْ مَيْمُونَةَ رَضي اللَّه عنها زَوْجِ النَّبِيِّ ﷺ قَالَتْ: تَوَضَّأَ رسول الله ﷺ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ، غَيْرَ رِجْلَيْهِ، وَغَسَلَ فَرْجَهُ وَمَا أَصَابَهُ مِنَ الأَذَى، ثُمَّ أَفَاضَ عَلَيْهِ الْمَاءَ، ثُمَّ نَحَّى رِجْلَيْهِ، فَغَسَلَهُمَا، هَذِهِ غُسْلُهُ مِنَ الْجَنَابَةِ». (بخارى:249)
ترجمه: «میمونه؛ همسر گرامی نبی اكرم ﷺ ، می‏فرماید: روش آنحضرت ﷺ برای غسل جنابت چنین بود: نخست، استنجا می‌كرد و نجاست را از خود دور می‌ساخت و مانند وضوی نماز، وضو می‌گرفت ولی پاهایش را نمی‌شست. سپس، بر تمام بدن خود، آب می‌ریخت و در پایان، با اندكی جابجائی، پاهایش را می‌شست».

نکته: در حال حاضر شخص میتواند پای خودرا هم بشوید چون در حمام های امروزی آب جمع نمیشود .
و اما در سابق چنین نبود و آب در جای غسل جمع میشد .

مقدار آبی که در غسل استفاده شود:
187- «عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ : أَنَّهُ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الْغُسْلِ؟ فَقَالَ: يَكْفِيكَ صَاعٌ، فَقَالَ رَجُلٌ: مَا يَكْفِينِي، فَقَالَ جَابِرٌ: كَانَ يَكْفِي مَنْ هُوَ أَوْفَى مِنْكَ شَعَرًا وَخَيْرٌ مِنْكَ، ثُمَّ أَمَّنَا فِي ثَوْبٍ». (بخارى:252)
ترجمه: «جابر بن عبد الله رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: شخصی از من درباره مقدار آب غسل، سؤال كرد. در جواب، گفتم: یک صاع آب، كافی است. یكی از حاضران گفت: یک صاع برای من كافی نیست. گفتم: برای كسی كه موهایش از تو بیشتر وخودش هم از تو بهتر بود، یک صاع آب، كفایت می‏كرد (یعنی رسول الله ﷺ ). آنگاه جابر رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ كه یک چادر بر تن داشت، نماز را برای ما امامت كرد».

نکته : صاع ( پیمانه ای برابر با سه کیلو گرم)
نکته: باید دانست که استفاده از آب در غسل باید در حد ضرورت باشد و شخص تا چه قدر که خودرا محتاج میبیند استفاده کند .
چرا که استفاده از آب بخاطر دفع ضرورت اسراف نیست .

خلال کردن موها هنگام غسل :
193- «عَنْ عَائشَةَ رَضي اللَّه عنها قَالَتْ: كَانَ رسول الله ﷺ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ، غَسَلَ يَدَيْهِ، وَتَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ، ثُمَّ اغْتَسَلَ، ثُمَّ يُخَلِّلُ بِيَدِهِ شَعَرَهُ حَتَّى إِذَا ظَنَّ أَنَّهُ قَدْ أَرْوَى بَشَرَتَهُ، أَفَاضَ عَلَيْهِ الْمَاءَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ غَسَلَ سَائِرَ جَسَدِهِ». (بخارى:272)
ترجمه: «عایشه رَضي اللَّه عنها می‏فرماید: هرگاه، رسول الله ﷺغسل جنابت می‏نمود، نخست دست‏هایش را می‏شست. سپس، مانند وضوی نماز، وضو می‌ساخت. بعد از آن، غسل می‌نمود. آنگاه با دستهایش، موهای سرش را خلال می‌كرد تا مطمئن شود كه پوست سرش كاملاً خیس شده است. و در پایان، سه بار بر بدنش، آب می‌ریخت و تمام آن را می‌شست».

نکته: برای کسی که اطمینان دارد آب به پوست سرش رسیده است توسط آب زیاد و یا اینکه هیچ مویی ندارد و یا موی او کم است خلال کردن لازمی نیست .

شخص جنب در مسجد بدون اینکه تیمم کند بیرون میرود:
194- «عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ قَالَ: أُقِيمَتِ الصَّلاةُ وَعُدِّلَتِ الصُّفُوفُ قِيَامًا، فَخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ ﷺ ، فَلَمَّا قَامَ فِي مُصَلاهُ، ذَكَرَ أَنَّهُ جُنُبٌ، فَقَالَ لَنَا: «مَكَانَكُمْ». ثُمَّ رَجَعَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَيْنَا وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ، فَكَبَّرَ فَصَلَّيْنَا مَعَهُ». (بخارى:275)
ترجمه: «ابو هریره رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: اقامه گفته شد و صف‏ها برای اقامه نماز، بسته شد. سپس، رسول الله ﷺ تشریف آورد. هنگامی كه بر مصلای نماز ایستاد، یادش آمد كه جُنب است. به ما گفت: «سر جای خود بمانید». یعنی (صف‏های نماز را بهم نزنید). سپس برگشت و غسل نمود. و در حالی به سوی ما آمد كه هنوز آب از موهایش می‏چكید. آنگاه، تكبیر گفت و ما با ایشان نماز خواندیم».

مومن در حالت جنب نجس نیست
198- «عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ : أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ لَقِيَهُ فِي بَعْضِ طَرِيقِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ جُنُبٌ، قال: فَانْخَنَسْتُ مِنْهُ، فَذَهَبتُ فَاغْتَسَلْتُ، ثُمَّ جِئتُ، فَقَالَ: «أَيْنَ كُنْتَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ»؟ قَالَ: كُنْتُ جُنُبًا فَكَرِهْتُ أَنْ أُجَالِسَكَ وَأَنَا عَلَى غَيْرِ طَهَارَةٍ، فَقَالَ: «سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّ الْمُسْلِمَ لا يَنْجُسُ»». (بخارى:283)
ترجمه: «ابو هریره رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: نبی اكرم ﷺ در یكی از كوچه‏های مدینه، مرا دید. چون جُنب بودم، خود را عقب كشیدم و از چشم رسول الله ﷺ پنهان كردم. و پس از غسل، خدمت رسول خدا ﷺ رسیدم. آنحضرت ﷺ فرمود: « ابوهریره! كجا بودی»؟ عرض كردم: بعلت جنابت وعدم طهارت، مجالست با شما را مناسب ندانستم. رسول الله ﷺ فرمود: « سبحان الله! مؤمن كه نجس نمی‏شود»».

شخص جنب وضو بگیرد و بعد بخوابد :
199- «عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخطابِ رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ : سَأَلَ رسول الله ﷺ : أَيَرْقُدُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَلْيَرْقُدْ وَهُوَ جُنُبٌ»». (بخارى:287)
ترجمه: «عمر بن خطاب رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ از رسول الله ﷺ پرسید: آیا در حالت جنابت، ‏می توانیم بخوابیم؟ آنحضرت ﷺ فرمود: «بلی، اگر وضو بگیرید، می‏توانید بخوابید»».

و صلی الله تعالی علی خیر خلقه محمد و علی آله و اصحابه اجمعین.

بسم الله الرحمن الرحیم
در باب جمعه
وجوب جمعه :
«ابوهریره رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: رسول الله ﷺ فرمود: «ما در دنیا، آخرین اُمت هستیم ولی در قیامت، پیشاپیش سایر امتها خواهیم بود با وجودی كه آنها قبل از ما صاحب كتاب آسمانی شده‌اند. سپس، خداوند روز جمعه را برای اهل كتاب، فرض نمود (تا شعائرشان را در آن انجام دهند) ولی آنان در مورد آن، دچار اختلاف نظر شدند. آنگاه، خداوند ما را بدان (روز جمعه) راهنمایی فرمود و بقیه مردم (اهل كتاب) پشت سر ما قرار دارند؛ شنبه روز عبادت یهود و یكشنبه روز عبادت نصارا است»». (بخاری:۸۷۶)

نکته: نماز جمعه بالای هر مرد بالغ و مسلمانی واجب و لازمیست و بالای کودکان لازمی نباشد و اما آوردن آنها بخاطر تشویق و ترغیب نیک است
و اما بالای زن نماز جمعه واجب نباشد (صحیح ابوداود ۹۴۲)

غسل کردن ، مسواک زدن ، عطر استفاده کردن در جمعه
«ابوسعید خدری رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: گواهی می‌دهم بر اینكه رسول الله ﷺ فرمود: «غسل روز جمعه و مسواک زدن، بر هر فرد بالغ و مسلمان، واجب است. و اگر به مواد خوشبو، دسترسی داشت، استفاده كند»». (بخاری:۸۸۰)

نکته: غسل نمودن در روز جمعه سنت است و اینکه رفتن به اجتماع تقاضا میکند که جان پاک بوده و لباس خوب در تن شود و اینکه از خوشبویی هم استفاده شود تا اینکه روانِ آرام داشته و حسن نظر به مردمان حفظ شود .
و اما غسل نمودن در هفت روز یک بار واجب و ضروریست (بخاری:۸۹۷) و همچنان : و لجسمک علیک حق .
و نیک بودن غسل در جمعه(بخاری:۹۰۲)

فضیلت نماز جمعه :
«ابو عبس رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ در حالی كه برای نماز جمعه می‌رفت،گفت: از رسول‏اللهﷺ شنیدم كه می‏فرمود: «هر كس كه قدم‏هایش در راه خدا گردآلود شوند، آتش دوزخ بر او حرام خواهد شد»». (بخاری:۹۰۷)
و همچنان 487- «ابو هریره رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ روایت می‌كند كه رسول الله ﷺ فرمود: «هركس، روز جمعه مانند غسل جنابت، غسل نماید و اول وقت برای نماز جمعه برود، گویا شتری صدقه نموده است. و هر كس، بعد از آن، برود، گویا گاوی صدقه نموده است. و هر كس، بعد از آن، برود، گویا قوچی صدقه نموده است. و هر كس، بعد ازآن، برود، گویا یک مرغ صدقه نموده است. و هر كس، بعد از آن، برود، گویا یک تخم‏مرغ صدقه نموده است. ولی زمانی كه امام برای ایراد خطبه برخیزد، فرشتگان (قلم و كاغذ خود را جمع كرده) به خطبه گوش می‌دهند»». بخاری
منع بلندکردن برادری از جایش در نماز جمعه
501-
«عبد الله بن عمر رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُمَا می‌گوید: رسول ‏الله ﷺ نهی كرد از اینكه كسی برادر مسلمانش را از جایش بلند كرده و خود بجایش بنشیند. سؤال شد: آیا این حكم، برای روز جمعه است؟ فرمود: برای روز جمعه و غیره جمعه است».(بخاری:۹۱۱)

نکته : بنابر این برای هیچ کسی چنین حقی نیست که برادری که قبل از او در مسجد آمده و در جایی نشسته اورا از جایش بلند کند چرا که باعث دلرنجی برادر مسلمان میگردد
و اینکه جایگاه مشخص برای هر شخصی که باشد چه پادشاه و چه گدا در مسجد ممنوع است و بلند کردن برادری از جایش بخاطر آن شخص مخصوص مشمول منع این حدیث مبارک است .
و بلند کردن طفلی از جایش آنهم در وقت نبود جای برای شخص مکلف و همچنان منظم ساختن آن طفل بطریق نیک اشکالی ندارد.
جایگاه صف اول مخصوص هیچ کسی نیست جز به آنان که وقت تشریف آوردند و آن جای را گرفتند و بلند کردن آنها بخاطر شخص مخصوص ممنوع است.

تاخیر نماز جمعه:
499-
«انس رَضِیَ اَللهُ عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: رسول ‏الله ﷺ در زمستان كه هوا سخت سرد می‌شد، نماز جمعه را زود می‌خواند و در تابستان كه هوا سخت گرم می‌شد، آن را به تاخیر می‌انداخت». (بخاری)

و صلی الله تعالی علی خیر خلقه محمد و علی آله و اصحابه اجمعین.