HiFi Akademi

DAMPING FACTOR nedir, ne işe yarar?

Hifi dünyasını sıkça ve çok meşgul eden bir konu üzerinde bazı bilgiler paylaşalım. “Damping” yani “Sönümlendirme etkeni(factor)”, güç amplifikatörleri yada entegre(birleşik) amplifikatörlerinin çıkış empedansının hoparlörün empedansına yada çıkışa konmuş eşdeğer bir dirence olan oranını temsil eden bir değerdir.

Her güç katının hoparlöre olan çıkışında bir çıkış direnci olur ve bu direnç, hoparlöre sağlanacak genel kontrolün ne kadar büyük yada küçük olduğunu gösterir.

Mesela, amplifikatörümüzün damping değeri 250 ise ve bu değer 8 Ohm/1kHz yada 20 Hz veya 20hz-20khz gibi değerlerle ifade ediliyorsa;

Amplifikatörümüzün çıkış direnci 8/250=0.032 ohm dur.

Bir de amplifikatör çıkış değerinden yola çıkıp damping faktöre bakalım;

Bir amplifikatörün hoparlöre çıkış değeri 0.1 ohm ise ve hoparlörümüzün nominal direnç değeri 8 ohm ise damping etkeni;

8/0.1=80 olur.

Peki, düşük olması ne demektir;

Hoparlörümüzün geri beslemesi yüksek ve hareket kabiliyeti düşükse ki 8 ohm dirençli bir bobin oldukça sert olur, amplifikatörümüzün hoparlörümüzde yarattığı alçak/ yada yüksek frekanslarında oluşan dışarıya tepkinin geri dönüş kuvvetini (electro-motor feedback)frenleyemediği anlamına gelir. Aynı zamanda çıkış direnci yüksek olduğundan hassasiyeti düşük demektir.

Yüksek olması ne fayda sağlar;

Yüksek damping, hoparlör-amplifikatör arasında oluşan elektro-motor geri besleme sönümlemesine hakim olur ve düşük çıkış direnci amplifikatörün daha hassas olduğunu işaret eder.

Bu durumda;

Bir vacuum- tube yani lambalı amplifikatörün damping faktörü düşüktür sebebi ise, hoparlör çıkışlarında voltaj düzenleyici transformatörlerin oluşudur.

Transistörlü amplifikatörlerde ise, herhangi bir çıkış düzenleyici transformatör olmadığı taktirde sönümlendirme etkeni yüksek olur(min 150 max 5000 e kadar).

Ama damping faktörün çok yüksek olması(1000 ve üzerinde) , amplifikatör çıkış direncini çok düşük olduğunu gösterir ve hoparlörlere elektromotor feedback sırasında hiç serbest kalmamasına sebep olur. Bu durum bir paradox teşkil edecek ve hoparlörler bir stres altına girecektirler.

Dikkat edilmesi gereken husus, hoparlörlerin nominal değeri düştükçe amplifikatörün de damping etken değeri düşer.

Yani damping faktör 8 ohm da 400 olduğunda, amplifikatörün çıkışına nominal değeri 4 ohm bir hoparlör bağlanırsa damping 200 değerine kadar düşer.

O halde 8 ohm nominal dirence sahip ama çok doğrusal bir direnç eğrisi takip edemeyen kararsız hoparlörlerde yüksek damping çok etkilidir.

Hoparlör, yapısı itibarıyla doğrusal bir değer gösteremez, gerektiğinde empedansı düşer ve kasanın, elektronik olarak amplifikatörden gelen işareti oluşturmasına karşı gösterdiği direnç sebebiyle düşük empedanslara inmeye başlar ve akım çeker.

Aynı durum, bazı frekanslarda tiz ünitesi için bile geçerli olacaktır ama, tiz ünitesi ve krosoveri , bas ünitesi ve onun sürücü krosoveri kadar akım çekmeyeceğinden damping faktör çok etkilenmez.

Damping değerinin 250-700 arasında (kullanılan hoparlörün karakteristik özelliklerine göre)en verimli olduğu kabul edilir.

Unutmayalım, amplifikatörün çıkış direnci ne kadar düşük olursa hassasiyeti o kadar yüksek olacaktır.


HİFİ AKADEMİ

www.hifiakademi.com

www.hifiakademi.c