Firing Line - Radio Program
Share
Celebrating my 8th year on Facebook. Thank you for your continuing support. I could never have made it without you. 🙏🤗🎉
17/06/2026
EDITORYAL: Balanse Tali sa Kinaiyahan ug Panginabuhian
Dugay na nga garbo sa tibuok Pilipinas, ug bisan sa tibuok kalibutan, ang Chocolate Hills sa Bohol. Isip usa ka UNESCO Global Geopark, kini usa ka mutya sa kalikupan nga angay natong panalipdan alang sa mosunod nga mga henerasyon. Apan luyo sa maong nindot nga talan-awon, duna diay mga tiyabaw sa libu-libong mga yutang natawhan—mga ordinaryong Boholano nga natanggong sa tunga-tunga sa estriktong balaod sa kalikupan ug sa ilang katungod sa kaugalingong yuta ug panginabuhian.
Kini ang rason kon ngano nga dako kaayo og importansya ang panawagan ni Kongresista Kristine Alexie Tutor nga paladon ug aksyonan na sa Kongreso ang House Bill No. 831, o ang Chocolate Hills Geological Monument Act. Samtang natapos na ang trabaho sa Technical Working Group (TWG) niadtong Abril, angayan lamang nga dili kini pasagdan nga matulog sa lamesa sa Committee on Natural Resources, bisan pa man sa pag-recess sa sesyon.
Dili lisod sabton ang kamatuoran: daghang mga residente nga naghupot og lehitimong titulo sa yuta sa wala pa ang deklarasyon sa E-NIPAS (balaod sa protektadong dapit) ang nag-antos karon. Dili nila mapahimuslan sa hingpit ang ilang yuta alang sa agrikultura o personal nga kalamboan tungod sa nagkabangga nga mga regulasyon. Ang HB 831 nagdala og kahayag niining kangitngit pinaagi sa pagduso og mga reporma nga nag-ila sa katungod sa mga pribadong tag-iya ug naghatag og klarong giya sa pagmintinar sa mga puy-anan nga dugay na nga anaa didto.
Sama sa gikaingon ni Rep. Tutor, "Hindi natin kailangang mamili sa pagitan ng pangangalaga sa Chocolate Hills at kapakanan ng ating mga kababayan." Tinuod kini. Ang tinuoray nga pag-uswag ug pagpanalipod sa kalikupan (environmental conservation) kinahanglan mag-uban, dili magkaaway.
Dungan niini, makapadasig usab nga makita ang dungan nga kalamboan sa imprastraktura sa probinsya—sama sa pagpang-apod-apod og bag-ong mga balay sa mga kabus nga pamilya ug pagpatukod og mga covered court sa Batuan ug Dimiao. Kini nagpakita nga ang lokal nga pangagamhanan naningkamot sa pag-atiman sa batakang panginahanglan sa katawhan.
Apan ang mas dako ug mas malungtarong solusyon anaa sa pagpasa sa HB 831. Ang hiniusang suporta sa tulo ka magbabala-od sa Bohol nagpakita nga kini dili usa ka isyu sa pulitika, kondili usa ka isyu sa hustisya ug kaayohan sa mga Bol-anon.
Panahon na nga ihatag ngadto sa mga apektadong komunidad ang dugay na nilang gipaabot nga katin-awan. Protektahan nato ang Chocolate Hills, apan dili nato kalimtan ang pagpakaon ug paghatag og dungog sa mga tawo nga nagpuyo sa tiilan niini.
EDITORIAL: "Rule of Law"
Ang pagkasikop kang Byron Garcia giisip nga usa ka mahinungdanong lakang aron mapanubag ang mga alegasyon nga iyang giatubang ubos sa Safe Spaces Act.
Alang kang Dr. Nikki Catalan, ang peso health consultant sa Kapitolyo sa Sugbo kinsa ang nagpasaka sa reklamo, dili lang kini bahin sa iyang kaugalingong katungod—kini usa ka pakigbisog alang sa tanang kababayen-an nga nakasinati og kasakit, pagpakaulaw, paglapas sa ilang dignidad, ug bisan unsang matang sa pag-abuso.
Matod pa ni Dr. Catalan, gipasaka niya ang maong kaso alang kini sa matag babaye, buhi man o namatay na, nga nasakitan, gipakaulawan, gilapas, o gipasakitan ni Byron Garcia ug sa uban pang parehas kaniya og taras.
Apan tin-aw nga gipasabot usab ni Dr. Catalan nga ang pag-aresto kang Garcia mao pa lamang ang sinugdanan. Dili pa kini katapusan sa istorya, kondili ang pagsugod sa proseso aron makab-ot ang tinuod nga hustisya.
Kini nagsilbi nga kusog nga pahinumdom nag walay bisan kinsa, bisan unsa pa ang ilang posisyon o impluwensya, nga labaw sa balaod.
Ang tingog sa mga biktima dugay na nga gipugngan; apan aron, kini angay na nga paminawon, tahuron, ug hatagan og saktong pagtagad.
Ang maong panghitabo nagpakita usab sa kamahinungdanon sa atong mga balaod sama sa Safe Spaces Act nga nagpanalipod sa katungod ug dignidad sa matag tawo.
Ang pagpaningkamot alang sa panubag dili lang katungdanan sa mga awtoridad—kini usa ka responsibilidad sa tanan aron masiguro nga ang atong katilingban magpabilin nga matarong ug makiangayon alang sa tanan.
Kini ang Firing Line sa kahanginan, Arnel Bacalan ang inyong Komentarista on the Dot.
Click here to claim your Sponsored Listing.