Pooja Gyawali

धर्ती आमाको अन्तिम आग्रह

विश्व वातावरण दिवसको हार्दिक सन्देश

आज
म कविता लेख्न बसेको थिइनँ,

म त धर्ती आमाको काँपिरहेको आवाज सुन्न बसेको थिएँ।

अनि अचानक, हावाले एउटा सन्देश ल्यायो

"सन्तान हो ! म थाक्न थालेकी छु"

मैले आकाशतिर हेरेँ।

बादलहरू मौन थिए, हिमालहरू गम्भीर थिए, नदीहरू आफ्नै छालभित्र कुनै पुरानो पीडा लुकाइरहेका थिए।

जस्तो लाग्थ्यो, आज सम्पूर्ण प्रकृति मानिससँग केही भन्न चाहन्छ।

धर्तीले भनिन्—

"मैले तिमीलाई फूल दिएँ, तिमीले मलाई काँडा फर्कायौ।

मैले तिमीलाई जंगल दिएँ, तिमीले मलाई उजाड फर्कायौ।

मैले तिमीलाई शीतल हावा दिएँ, तिमीले मलाई धुवाँ फर्कायौ।

मैले तिमीलाई जीवन दिएँ, तिमीले मलाई घाउहरू फर्कायौ।"

त्यसपछि एउटा रूख बोल्यो

"म ढलेपछि एउटा काठ मात्र हराउँदैन,

एउटा चराको घर हराउँछ, एउटा यात्रुको छहारी हराउँछ, एउटा बालकको भविष्य हराउँछ।"
एउटा नदी रोई
"मानिसहरू मलाई पानी भन्छन्, तर म त जीवन हुँ।

जब म सुक्छु, पानी मात्र सुक्दैन, सभ्यता नै सुक्न थाल्छ।"

हे मानव !

तिमीले विकासको अर्थ कङ्क्रिटको उचाइमा खोज्यौ,

मैले विकासको अर्थ हरियो पातमा खोजेकी थिएँ।

तिमीले सम्पन्नता बैंकको खातामा देख्यौ,

मैले सम्पन्नता जंगलको श्वासमा देखेकी थिएँ।

तर आज पनि म आशावादी छु।

किनकि

अन्धकारलाई हराउन सूर्य नै हुनुपर्दैन,

एउटा सानो दीपक पनि काफी हुन्छ।

त्यस्तै,

पृथ्वीलाई बचाउन एक्लैले संसार बदल्नुपर्दैन,

आफ्नो जिम्मेवारी निभाउने एक जना सचेत नागरिक भए पुग्छ।
आऊ,

आज एउटा रूख रोपौँ, तर फोटो खिच्नका लागि होइन

आउँदो पुस्ताले श्वास फेर्न पाओस् भनेर।

आज पानी बचाऔँ, बिल घटाउनका लागि होइन

भोलिको तिर्खा मेटियोस् भनेर।

आज प्रकृतिलाई प्रेम गरौँ, दिवस मनाउनका लागि होइन

मानवता बचाउनका लागि।
एक दिन

हाम्रो नाम इतिहासमा लेखिए पनि नलेखिए पनि, फरक पर्दैन।

तर

हामीले छोडेको पृथ्वी हरियो रह्यो कि उजाड रह्यो

त्यसले भने हाम्रो पुस्ताको परिचय लेख्नेछ।

किनकि
हामीले धर्तीलाई कति प्रयोग गर्यौँ भन्ने होइन,
हामीले धर्तीलाई कति जोगायौँ भन्ने कुरा नै
हाम्रो सभ्यताको वास्तविक परिचय हुनेछ।
"रूख रोप्नु प्रकृतिप्रतिको प्रेम मात्र होइन,
आफ्ना सन्तानप्रतिको जिम्मेवारी पनि हो।"

"धर्ती आमाले सम्पत्ति होइन, संवेदना मागेकी छिन्;
आऊ, आज हरियो भविष्यको पक्षमा उभिऔँ।"

समयसँग संवाद
म समयको चौतारीमा उभिएर
देशको अनुहार पढ्दै थिएँ,
हिमाल मौन थियो,
तर उसका आँखाभित्र
हजारौँ प्रश्नहरू सल्किरहेका थिए।

बागमतीको बहावमा
कतै युवाका सपनाहरू बगिरहेका थिए,
कतै आमाका प्रतीक्षाहरू,
कतै बुवाका अधुरा इच्छाहरू
लहरसँगै किनार खोजिरहेका थिए।

साँझ झरेको थियो
तर अँध्यारो आकाशमा होइन,
मानिसका विश्वासहरूमा।

शहरका गल्लीहरूमा
उज्यालोका झिलिमिलीहरू थिए,
तर मनभित्रका दीपहरू
एक-एक गर्दै निभिरहेका थिए।

मैले समयलाई सोधेँ
"किन यति धेरै थकित देखिन्छ मेरो देश?"

समय मुस्कुरायो,
र बिस्तारै भन्यो

"देश थाकेको होइन,
देश त अझै सपना देखिरहेको छ।
थाकेका त ती आँखाहरू हुन्
जसले असफलतालाई भाग्य ठाने,
र संघर्षलाई बोझ सम्झिए।"

त्यसपछि
हिमालले आफ्नो मौनता तोड्यो

"म आँधीसँग लडेर उभिएको हुँ,
तिमी किन सानो हावासँग डराउँछौ?"

नदीले आफ्नो गीत थप्यो

"म चट्टान चिर्दै बगेकी हुँ,
तिमी किन एउटा अवरोधमा रोकिन्छौ?"

र माटोले स्नेहिल स्वरमा भन्यो

"मलाई दोष नदेऊ,
मैले त सधैँ फूल उमार्न खोजेको हुँ,
बीउ तिमीले कस्तो रोप्यौ
फल त्यसैको उम्रन्छ।"

त्यस क्षण
मलाई लाग्यो—

देश कुनै नक्शाभित्र कोरिएको सीमारेखा होइन,
देश त प्रत्येक नागरिकको चेतनामा
धड्किरहेको एउटा कविता हो।

जसको एउटा हरफ
पसिनाले लेखिन्छ,
एउटा हरफ
त्यागले लेखिन्छ,
र अर्को हरफ
आशाले लेखिन्छ।

आज पनि समयको चौतारीमा उभिएर
म एउटा प्रार्थना गर्छु—

हामीलाई समृद्धि भन्दा पहिले
सद्बुद्धि देऊ,
सफलता भन्दा पहिले
सत्यप्रतिको निष्ठा देऊ,
र अधिकार माग्नुअघि
कर्तव्य निभाउने साहस देऊ।

किनकि राष्ट्रहरू
भवनले बन्दैनन्,
राष्ट्रहरू त
चरित्रका इँटाहरूले उठ्छन्।

र जब चेतनाको सूर्य उदाउनेछ,
त्यो दिन
हिमाल अझै अग्लो देखिनेछ,
नदी अझै मधुरो गाउनेछ,
र नेपाल

आफ्नै गौरवको उज्यालोमा
फेरि एकपटक
संसारको आँखामा चम्किनेछ।

युग बदल्ने सपना देख्नुभन्दा ठूलो कुरा,
आफ्नो चेतना बदल्ने साहस गर्नु हो।

रूपान्तरणको प्रतीक्षामा होइन,
रूपान्तरणको यात्रामा हिँडौँ।

जब कुनै मानिस
सफलताको सबैभन्दा अग्लो भर्‍याङमा उभिएर
आफ्नो नामको जयजयकार सुनिरहेको हुन्छ,

म भन्छु,
उसले त्यो भीडबाट केही क्षण अलगिएर
आफ्नो जीवनको सुरुवाततिर फर्केर हेरोस्।

त्यहाँ कुनै महल देखिने छैन,
कुनै पुरस्कार, कुनै पदक, कुनै सिंहासन पनि देखिने छैन।

तर धूलोले भरिएको एउटा कक्षाकोठा देखिनेछ,
जहाँ कसैले उसको नामभन्दा पहिले
उसको सम्भावना पढेको थियो।

जब संसारले उसलाई सामान्य भनिरहेको थियो,
त्यो मानिसले भने उसको आँखाभित्र
भविष्यको एउटा उज्यालो बिहान देखेको थियो।

त्यो शिक्षक थियो।

ऊ कुनै चमत्कारी पात्र थिएन,
उसका हातमा जादुको छडी पनि थिएन।

तर उसले कति अनगिन्ती जीवनहरूमा
विश्वासको एउटा सानो दीप बालिदियो,

र त्यही दीपको उज्यालोमा
कति मानिसहरूले आफ्नो गन्तव्य भेट्टाए।

समयको सबैभन्दा ठूलो विडम्बना के छ भने

फलले भरिएका रूखहरूलाई सबैले सम्झन्छन्,
तर ती रूखहरूलाई जीवन दिने जराहरूलाई
बिस्तारै बिर्सँदै जान्छन्।

विद्यार्थीहरू आकाश बन्छन्,
शिक्षकहरू जमिन।

र संसारको नजर सधैं आकाशतिर उठ्छ,
जमिनतिर होइन।

तर आकाशलाई पनि थाहा हुन्छ,
आफ्नो सम्पूर्ण उचाइको आधार
त्यही जमिन हो।

आज म ती सबै सफल मानिसहरूलाई सोध्न चाहन्छु

तपाईंको हस्ताक्षर सुन्दर छ,
तर पहिलो अक्षर समातिदिने हात सम्झनुहुन्छ?

तपाईंको भाषणमा हजारौँ ताली बज्छन्,
तर पहिलोपटक तपाईंलाई बोल्न हौस्याउने स्वर सम्झनुहुन्छ?

तपाईंको परिचय संसारले लिन्छ,
तर तपाईंलाई आफैँसँग परिचित गराउने अनुहार सम्झनुहुन्छ?

यदि सम्झनुहुन्छ भने—

एकपटक आज राति
आँखा बन्द गरेर हेर्नुहोस्।

तपाईंको सफलताको उज्यालोभन्दा पर,
स्मृतिको कुनै कुनामा

एउटा शिक्षक
अझै पनि मुस्कुराइरहेको भेटिन सक्छ।

सायद उसले तपाईंको नाम लिइरहेको हुनेछ।

सायद ऊ आफ्नो परिवारलाई भनिरहेको हुनेछ

"हेर्नू त, त्यो मेरो विद्यार्थी हो..."

र त्यो क्षण,

तपाईंले पाएको कुनै पुरस्कारभन्दा ठूलो,
कुनै सम्मानभन्दा पवित्र,

कुनै उपाधिभन्दा गौरवशाली
अर्को उपलब्धि हुनेछैन।

किनकि संसारमा
आफ्ना सन्तानप्रति गर्व गर्ने मानिस धेरै भेटिन्छन्,

तर अरूका सन्तानको सफलतामा
आँखा रसाउने मानिसहरू

प्रायः शिक्षक मात्रै हुन्छन्।

त्यसैले,

यदि तपाईं साँच्चै महान् हुन चाहनुहुन्छ भने,
आफ्नो उचाइको कथा भन्नुअघि

एकपटक त्यो गुरुको नाम लिनुहोस्,

जसले तपाईंलाई उड्न सिकाउँदा
आफ्ना पखेटाको कुरा कहिल्यै गरेन।

र विश्वास गर्नुहोस्,

मानिस जीवनमा कति माथि पुग्यो भन्ने कुराले होइन,
त्यो माथि पुगेर कसलाई सम्झियो भन्ने कुराले महान् बन्छ।

किनकि सफलताको शिखरमा उभिएको प्रत्येक व्यक्तिको पछाडि,

कुनै न कुनै ठाउँमा,

मौन बसेको एउटा गुरु हुन्छ

जो इतिहासमा लेखिँदैन,

तर इतिहास बनाउने हरेक हातभित्र बाँचिरहन्छ।

"गुरुहरू कहिल्यै बुढा हुँदैनन्,
उनीहरू आफ्ना विद्यार्थीहरूको सफलतामा पुनः जवान भइरहन्छन्।"