Keo Sophen

ហូបនំគ្រក់ក្តៅ

សីលធម៌ស្មើសូន្យ

អត្ថន័យសិរី ៣ ប្រការ
(នៅក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ)

១. ពាក្យថា សិរី នៅក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ មានអត្ថន័យថា__
លម្អដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់; សួស្ដី, មង្គល; ជោគ; សេចក្ដីសុខ, សេចក្ដីចម្រើន; បុណ្យ, សំណាងល្អ ....។

២. ពាក្យថា សិរី នៅក្នុងព្រះធម៌ មានអត្ថន័យថា __
សម្បត្តិដែលគេបានមកដោយបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើទុកល្អហើយ (កតបុញ្ញេហិ សេវីយតិ តេហិ បដិលភីយតីតិ សិរី)។ ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេបានមកព្រោះអាស្រ័យបុណ្យដែលខ្លួនបានធ្វើ (សន្សំ) ទុកល្អហើយ (កតបុញ្ញេ និស្សយតីតិ សិរី)។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យថា សិរី នេះ គឺជាឈ្មោះ របស់បញ្ញា និងបុណ្យ, ថែមទាំងជាឈ្មោះ របស់ឥស្សរិយយស និងទ្រព្យសម្បត្តិទៀតផង (សិរីតិ បញ្ញាបុញ្ញានមេតំ អធិវចនំ) ហើយសិរីជាទីស្រ័យនៅរបស់ភោគៈទ្រព្យទាំងឡាយ (សិរី ភោគានមាសយោ)។

១- អត្ថន័យសិរី ៣ ប្រការពោលដោយមុខ្យន័យ (ន័យត្រង់)
១. ពេលព្រឹកសិរីនៅត្រង់មុខ ព្រោះពេលព្រឹកមនុស្សតែងតែយកទឹកមកលុបលាងមុខមុននឹងធ្វើការងារ។
២. ពេលថ្ងៃសិរីនៅត្រង់ទ្រូង ព្រោះពេលថ្ងៃក្តៅមនុស្សតែងតែយកទឹកមកលាបត្រង់ដើមទ្រូង។
៣. ពេលល្ងាចសិរីនៅត្រង់ជើង ព្រោះពេលល្ងាចមនុស្សតែងតែយកទឹកមកលាងសម្អាតជើងមុនចូលដំណេក។

២- អត្ថន័យសិរី ៣ ប្រការពោលដោយអមុខ្យន័យ (ន័យប្រៀបធៀប ឬន័យមិនត្រង់)

ក.ពេលព្រឹកសិរីនៅត្រង់មុខ (ពាក្យថាមុខបានដល់មាត់) ដើម្បីឱ្យបាននូវសិរីសួស្តី សុភមង្គល ក្នុងជីវិតតាមរយៈមុខ គេត្រូវប្រព្រឹត្តនូវវចីសុចរិត ឬមេត្តាវចីកម្ម ៤ ប្រការគឺ ៖
១. មុសាវាទា វេរមណី វៀរចាកការនិយាយពាក្យកុហក។
២. បិសុណាយ វាចាយ វេរមណី វៀរចាកការនិយាយពាក្យញុះញង់។
៣. ផរុសាយ វាចាយ វេរមណី វៀរចាកការនិយាយពាក្យអាក្រក់។
៤. សម្ផប្បលាបា វេរមណី វៀរចាកការនិយាយពាក្យរោយរាយឥតប្រយោជន៍។

ខ.ពេលថ្ងៃសិរីនៅត្រង់ទ្រូង (ពាក្យថាទ្រូងបានដល់ចិត្ត) ដើម្បីឱ្យទទួលបាននូវសិរីសួស្តី សុភមង្គល ក្នុងជីវិតតាមរយៈទ្រូង គេត្រូវប្រព្រឹត្តនូវមនោសុចរិត ឬមេត្តាមនោកម្ម ៣ ប្រការគឺ ៖
១. អនភិជ្ឈា មិនសម្លឹងរំពៃចង់បានទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ។
២. អព្យាបាទោ មិនគិតព្យាបាទបៀតបៀនអ្នកដទៃ។
៣. សម្មាទិដ្ឋិ បញ្ញាយល់ត្រូវតាមហេតុនិងផលពិតប្រាកដ។

គ. ពេលល្ងាចសិរីនៅត្រង់ជើង (ពាក្យថាជើងបានដល់កាយ) ដើម្បីឱ្យបាននូវសិរីសួស្តី សុភមង្គម ក្នុងជីវិតតាមរយៈជើង គេត្រូវប្រព្រឹត្តនូវកាយសុចរិត ឬមេត្តាកាយកម្ម ៣ ប្រការគឺ ៖
១. បាណាតិបាតា វេរមណី វៀរចាកការសម្លាប់សត្វ។
២. អទិន្នាទានា វេរមណី វៀរចាកការលួចយកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ។
៣. កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី វៀរចាកការប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាមទាំងឡាយ។

កុសលកម្មបថ ១០ ឬសុចរិតទាំង ១០ ប្រការនេះហើយ ជាប្រភពនាំឱ្យបាននូវសិរីសួស្តី លាភ យស សរសើរ សុខ និងជាហេតុឱ្យបានសម្រេចនូវប្រយោជន៍ និងសេចក្តីចម្រើនរុងរឿង ក្នុងលោកនេះផង ក្នុងលោកដទៃផង។ សមដូចព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់សម្តែងទុកនៅក្នុងសុត្តន្តបិដក អង្គុត្តរនិកាយ តិកនិបាត ភាគ ៤១ ទំព័រ ៤៧៥ ត្រង់បុព្វណ្ហសូត្រថា___

សុនក្ខត្តំ សុមង្គលំ, សុប្បភាតំ សុហុដ្ឋិតំ;
សុខណោ សុមុហុត្តោ ច, សុយិដ្ឋំ ព្រហ្មចារិសុ ។
ពេលណាដែលសត្វទាំងឡាយ ប្រព្រឹត្តល្អដោយកាយ វាចា ចិត្ត ពេលនោះ ឈ្មោះថា នក្ខត្តឫក្សល្អ មង្គលល្អ ពេលភ្លឺស្វាងល្អ ពេលនៃអរុណរះឡើងល្អ ខណៈល្អ យាមល្អ (ទានដែលបុគ្គលបូជា) ដល់ព្រហ្មចារីបុគ្គលទាំងឡាយ (ក្នុងពេលនោះ) ឈ្មោះថាជាគ្រឿងបូជាហើយដោយល្អ។

បទក្ខិណំ កាយកម្មំ, វាចាកម្មំ បទក្ខិណំ;
បទក្ខិណំ មនោកម្មំ, បណីធិ តេ បទក្ខិណេ;
បទក្ខិណានិ កត្វាន, លភន្តត្ថេ បទក្ខិណេ ។
(ក្នុងថ្ងៃនោះ) កាយកម្មឈ្មោះថា នាំឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន វចីកម្ម ក៏ឈ្មោះថា នាំឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន មនោកម្ម ក៏ឈ្មោះថា នាំឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន សេចក្តីប្រាថ្នាទាំងឡាយរបស់អ្នកទាំងនោះ ក៏ឈ្មោះថា នាំឱ្យមានសេចក្តីចម្រើន បុគ្គលដែលបានធ្វើនូវកាយកម្ម វចីកម្ម មនោកម្ម គួរដល់សេចក្តីចម្រើនហើយ រមែងបាននូវប្រយោជន៍ដ៏ចម្រើនទាំងឡាយ។

តេ អត្ថលទ្ធា សុខិតា, វិរុឡ្ហា ពុទ្ធសាសនេ;
អរោគា សុខិតា ហោថ, សហ សព្វេហិ ញាតិភិ។
អ្នកទាំងឡាយនោះ ចូរបាននូវប្រយោជន៍ បាននូវសេចក្តីសុខ ចូរចម្រើនក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ចូរកុំឱ្យមានរោគ ឱ្យបាននូវសេចក្តីសុខ ព្រមទាំងញាតិទាំងឡាយគ្រប់គ្នា។

ទុក្ខប្បត្តា ច និទ្ទុក្ខា, ភយប្បត្តា ច និព្ភយា;
សោកប្បត្តា ច និស្សោកា, ហោន្តុ សព្វេបិ បាណិនោ ។
សត្វទាំងឡាយទាំងពួង ដែលកំពុងដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ សូមឲ្យជាសត្វបាត់សេចក្តីទុក្ខទៅ ដែលកំពុងដល់នូវភ័យ សូមឲ្យជាសត្វបាត់ភ័យទៅ ដែលកំពុងដល់នូវសេចក្តីសោក សូមឲ្យជាសត្វ បាត់សេចក្តីសោកទៅហោង ។

សូមមានសួស្ដីសិរីភទ្រ ចុះបែបចុះបទប្រាកដស្ដែង
មានជោគតេជះដ៏លើសលែង មានគេកោតក្រែងរាល់វេលា។
━━━━✥◈✥━━━━

៚វត្តឧណ្ណាលោម អត្ថបទដោយ ភិក្ខុមេត្តារក្ខិតោ វិញ ប៊ុនណារ៉ុង

ថ្ងៃសុក្រ ៨រោច ខែចេត្រ ឆ្នាំម្សាញ់ សប្តស័ក ពុទ្ធសករាជ ២៥៦៩ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦