Bole Times

Walaloo Dr Zalaalam Abarraa

Bara bokkaan badee, maddi Waaqaa gu’ee
Gonbisaanis onee, caamsaan saawwa fixee, Abdiin namaas du’e
Yoo humni jiraatee
Dugdi lafaa kaate, ...
Takka mana seenee, takkas manaa ba’ee
Takkas amuummadhee, takkas quqqufa’ee
Haadha-warraa fi maatiin wal argaa qaana'ee
Ollaan bita fi mirgaa namni hunduu jeeja’ee,
Kunoo bara sana
Bara badii sana ...!

Gobocorroon sirbee Waraabessi himimsee
Wangoo fi sareen diida, reeffa dhala namaa, Ija quba keessee
Bineensa daggalaaf cidhaa fi sirba ta’ee, wal ari'ee gaansee
Waaq nurraa hirdhisee, isaanin badhaasee
Isaan garaa guutee nuunimmoo kakaase,
Kunoo bara sana...
Dacheenis gaafanna
Waaqas in komanna.

“Dache yaa dinqitu, yoo sooressa nyaatte isa sh*ttoo qabu
Hiyyeessa hin balfituu…? Isa cittoo qabu!
Yaa Waaqayyo gooftaa yaa abbaa guungumaa koo.
Roobdee magarsitaa, jeejees dhidhimsitaa, yaa abbaa hundumaa koo.

Baala midhaan gootaa.
Kuulees sa’a gootaa
Muummees laga gootaa
Yuuyyees nama gootaa
Ana hiyyeessakee uumtee attam na gootaa!?
Jennee kokkomanna
Boonyees kakkadhanna
Isaa bagas jenna!

✍️‼️‼️‼️
( )
● Ati of Daangesitee Teenyaan Eenyutu Daangaa si Ceesisa ?
● Osoo Nama Hin Ta'in, Namaaf Ta'uun Hin Jiru.
● Of Beekuuf Murtoo hin Qabdu Taanan; Of Beektees Murtoo hin Murteessitu.
● Barachuun Beekuu Miti. Beekuun Garuu Barachuudha.
● Gad-aantummaa×Hirkattummaa×of awwaaluu= Of wallaaluu. Of Wallaaluun of Awwaaluudha.
● Qabeenyi Bakka Malee Kufee fi Dagatame Ilma Namaati.
● Namni Lakkoofsa Guutuuf Dhalate hinJiru. Lakkoofsa Guutuu Ta'ee Dhalata Malee.
● Addunyaa keessa Jirramoo Addunyaatu nu keessa jira ?
● Yoo Qophaa'aa Taate Guyyaan Borii Qabeenya ati Qooddachuuf Eeggattuudha.
● Jaarraan kun Jaarraa Mul'ataan Injifatani Malee;Jaarraa Mufachuun Injifatanii Miti.
● Addunyaan Sammuu kee fi Jecha Ati Waa'ee Keef Qabdu keessa jirti.
● Nama Jechuun Bu'aa Yaada Isaati. Namni Waanuma Byaatu Fakkaata.
● Barrisuu kan Dandeessu; Hanga Barrisuu Dandeessu yoo Amante Qofa…
● Of hin Shakkin Inni Namni Biraa si Shakku Iyyuu si Ga'aa.
● Dirree Injifatamtetti Lubbuun Jiraachuu Caalaa; Dirree Injifatte keessatti Duutee Awwaalamuu Wayya.
● Meeshaa Ammayyaa Caalaa; Sammuu Injifannoo Qabaadhuutii Gara Dirree Seeni.
● Tulluun Ofiin Beekee si Duraa Kufu hin jiru. Tulluun Ati Dhiibdee si Duraa Kufuu Didus hin jiru.
● Sammuu Injifannoo Malee Hidhamee jiru Qabaachuun Rakkisaadha.
● Sammuu Hidhamaan Addunyaa Hiikamaa keessa Jiraachuu irra Qaamaan Hidhamanii Sammuu Hiikamaa Qabaachuu Wayya.
● Rakkina Kaleessa Sirra Ga'e Har'as Rakkina Jettee Dubbatta Taanaan, Har'a Iyyu Namaatu Siif hin Argine Malee Ati Rakkina Kaleessa Caalu keessa jirta.
● Of Booda hin Ilaaliin! Borii kee Namni Siif Ilaalu hin Jiru::
Waan dubbistaniif Horaa Bulaa‼️‼️
Yoo irraa barattan share godhaa,

?

ቶማስ ሳንካራን ምን ገደለው ? ይህ ጥያቄ ከ34 ዓመታት በኋላም ትክክለኛ ፍርድ አግኝቶ ምላሽ አልተሰጠበትም።

ደጋፊዎቹ ሕዝቡን ይወዳል፤ አገሩን ይወዳል፤ አፍሪካን ይወዳል፤ ሲሉ ስሙን እያነሱ ያዜሙለታል።

ይህ የእሱ ትክክለኛው መገለጫው አይደለም የሚሉ ተቺዎች ደግሞ ለተቃዋሚዎቹ ዕድል የማይሰጥ ሲሉ ይወቅሱታል።

ሳንካራ ከተገደለ ከሦስት አስርት ዓመታት በላይ ቢሆንም በቡርኪናፋሶ ዜጎች ዘንድ አልተዘነጋም። በተለይ ወታደሮች በመፈንቅለ መንግሥት ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ ስሙ በስፋት እየተነሳ እና እየታወሰ ነው።

ቼ ጉቬራን ከልቡ እንደሚያደንቅ የሚነግረለት ቶማስ ሳንካራ ለምን አሁንም ስሙ ይነሳል?

ታኅሣሥ 21 ቀን 1949 ለምዕራብ አፍሪካዊቷ አገር ቡርኪናፋሶ ታሪካዊ ዕለት ነበረች። ዝነኛውን ቶማስ ኢሲዶር ኖኤል ሳንካራን አስገኝታለችና።

ከነፃነት በኋላ ከልጅነት እስከ ወጣትነት ዘመኑ አራት መፈንቅለ መንግሥቶች የተፈራረቁባት፣ መረጋጋት የራቃት፣ ድህነቷ የቀጠለ፣ ከድጡ ወደ ማጡ የምታዘግም አሳዛኝ አገሩን ሁኔታ እያየ ነበር ያደገው።

የቡርኪና ፋሶ የቀድሞ ስም ኧፐር ቮልታ ነበር። በአውሮፓውያኑ በ1960 ከፈረንሳይ ቅኝ ግዛት ተላቅቃ ነፃነቷን ስትቀዳጅ ሳንካራ ገና የአስራ ሁለት ዓመት ብላቴና ነበር።
ይህን ታሪካዊ ሀቅ በዓይኑ አይቷል። አይቶም በደስታ አብሮ ከታላላቆቹ ጋር ጨፍሯል። ደግሞም በ1960ዎቹ እና በ1970ዎቹ በተደጋጋሚ መፈንቅለ መንግሥቶች ተፈራርቀው አምባገነን መሪዎች አገሩን እንደ ግል ርስታቸው ሲመዘብሩ እና በሕዝቧ ላይ ግፍ ሲፈጽሙ ተመልክቶ አዝኗል።

በ1972 አገሩ ኧፐር ቮልታ ከማሊ ጋር በገጠመችው ጦርነት ቆራጥ ወታደር፤ ጀግና የጦር መሪ መሆኑን አስመስክሯል።

ከሁሉም በላይ የለየለት አብዮተኛ ነበር። በጀግንነት የተዋጋበትን ጦርነት ኋላ ላይ እያስታወሰ ጭቁኖችን ያጋደለ "ትርጉም የለሽ" ግጭት በማለት አውግዞታል።
ነሐሴ 1983 ሳንካራ የቅርብ ጓደኛዬ በሚለው ብሌስ ካምፓዎሬ የተመራው መፈንቅለ መንግሥት ቡድን የኧፐር ቮልታን የመሪነት ሥልጣን ተቆጣጠረ። ሥልጣኑንም ያኔ ገና የሰላሳ ዓመት ወጣት ለነበረው ሳናካራ አስረከበ።

አገሪቱ በእሱ የሥልጣን ዘመን ነበር ከኧፐር ቮልታ ወደ ቡርኪና ፋሶ ስያሜዋን የቀየረችው። ትርጉሙ "የቅን ሰዎች ምድር" እንደማለት ነው።

"ለመብቱ የማይታገል ሰው ሊታዘንለት አይገባም" ዓይነት ብሒል ነበረው ቶማስ ሳንካራ።

የቶማስ ሳንካራ የመታሰቢያ ኮሚቴ ዋና ፀሐፊ ሉክ ዳሚባ "ለእኛ ሳንካራ ጀግናችን ነበር። ሕዝቡን ይወዳል። አገሩን ይወዳል። አፍሪካን ይወዳል። ሕይወቱን ለእኛ ሰጥቷል" ሲሉ ይገልጹታል።

ሳንካራ ቅንጡ የሚባል የአኗኗር ዘይቤ አልነበረውም። የራሱን እና የመንግሥት ሠራተኞችን ደመወዝ ቀንሷል። የመንግሥት ባለሥልጣናት በአውሮፕላን ሲጓዙ የቢዝነስ ክፍል እንዳይጠቀሙም አግዷል።

ለትምህርት ቅድሚያ ይሰጥ ነበር። ሥልጣን ላይ በነበረበት ጊዜ በአገሪቱ ማንበብ እና መጻፍ የሚችሉ ሰዎች በ1983 ከነበረበት 13 በመቶ በ1987 ወደ 73 በመቶ አድጓል። እንዲሁም ግዙፍ ብሔራዊ የክትባት ዘመቻን በበላይነት መርቷል።

ከፊውዳል ባለንብረቶች መሬት ነጥቆ በቀጥታ ለድሃ ገበሬዎች አከፋፍሏል። ይህም የስንዴ ምርት በከፍተኛ ሁኔታ እንዲጨምር አድርጓል።

የተባበረችው አፍሪካ "የአዲስ ቅኝ አገዛዝ" ተቋማት ብሎ ከሚጠራቸው ከዓለም የገንዘብ ድርጅት (አይኤምኤፍ) እና ከዓለም ባንክ ተቃራኒ እንድትቆም ጥሪ አቅርቧል።

አንድ ጊዜ "የሚያበላህ ይቆጣጠርሃል" ሲል መናገሩ ይጠቀሳል።

አፍሪካ ውስጥ እንደ ቡርኪና ፋሶ ባሉ የቀድሞ ቅኝ ግዛቶቿ ላይ ከፍተኛ ተጽዕኖ የነበራትን የፈረንሳይን የበላይነት የሚገዳደር የፀረ-ኢምፔሪያሊስት የውጭ ፖሊሲን ይፋ አደረገ። ፈረንሳይ ሳንካራን ለመግደል ፊታውራሪ ነበረች ስትል ባለቤቱ ማሪያም ትከሳለች።
አሁንም ድረስ የአገሪቱ ወጣቶች "እሱ ፕሬዝዳንታችን ሆኖ በልባችን ይኖራል። ለሕዝቡ ያደረገው ነገር እኛ ወጣቶችም እሱ ያደረገውን እንድናደርግ ያበረታታናል" ይላሉ።

በዋና ከተማዋ ዋጋዱጉ በሚገኘው የቶማስ ሳንካራ የመታሰቢያ ፓርክ ውስጥ ስድስት ሜትር ርዝማኔ ያለው የነሐስ ሐውልት በ2019 ቆሞሎታል። የመጀመሪያው ሐውልት ላይ ቅሬታዎች በመነሳታቸው ባለፈው ዓመት በድጋሚ ተሠርቷል።

ሳንካራ የአገሪቱን ብሔራዊ መዝሙር እንደ አዲስ ጽፏል። ከ10 ሚሊዮን በላይ ዛፎችን በመትከል የሳህልን በረሃማነት ለመከላከል ሠርቷል። የአገሪቱ ዜጎች የአካል ብቃት እንቅስቃሴን በመደገፍም ይታወቃል።ሴቶችን ለከፍተኛ የመንግሥት ኃላፊነት ከመሾም ባለፈ ሴቶች እንዲሠሩ ያበረታታ ነበር።

ሳንካራ የሴት ልጅ ግርዛትን ይቃወማል። የእርግዝና መከላከያን ያበረታታል። የአገሪቱን ጦር እንዲቀላቀሉ በመመልመል እና በትምህርት ጊዜ የእርግዝና ፈቃድ በመስጠትም ይታወቃል።
ቶማስ ሳንካራ ተቺዎችም አላጣም።

የሳንካራ አክራሪ የግራ ክንፍ ፖሊሲ በሰብዓዊ መብት ተሟጋች ድርጅቶች ክፉኛ ይተቻል።

በአውሮፓውያኑ 1986 አምነስቲ ኢንተርናሽናል ባወጣው ዘገባ የፖለቲካ ተቃዋሚዎች ናቸው የተባሉ ሰዎች ያለ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ ታስረው ከፍተኛ ስቃይ ደርሶባቸዋል ብሏል።

በሳንካራ መንግሥት ውስጥ የመረጃ ሚኒስትር ሆነው ያገለገሉት ሰርጌ ቴኦፊል ባሊማ "የብዝሃነት ዴሞክራሲ ሃሳብን ለመቀበል በጣም የዘገየ ይመስለኛል። ተቃዋሚዎቹን ለማናገር እና ሊያዳምጣቸው አልቻለም" ሲሉ ሳናካራን ተችተዋል።

ፕሮፌሰር ባሊማ አክለውም "ለሕዝብ ሥልጣን መስጠት ስለፈለገ የሕዝቡን ግላዊ እና ሕዝባዊ የሕይወት ዘይቤ በተገቢው መንገድ ለመምራት ለተመለመሉት የአብዮቱ መከላከያ ኮሚቴዎችን (ሲዲአር) ለሚመሩት ሠርቶ አደሮች ሥልጣን ሰጠ። በእውነቱ እነሱም የእሱን ሥልጣን ያጠለሹ ጥቃቶችን ሲፈጽሙ ተገኝተዋል።"
በአውሮፓውያኑ 2020 ከአፍሪካ ሪፖርት ድረ-ገጽ ጋር ቃለ ምልልስ ያደረጉት እና በሳንካራ ከሥልጣን የተባረሩት የቀድሞው ፕሬዝዳንት ዣን-ባፕቲስት ኦውድራጎ "የግል ፍላጎት እና የፖለቲካ ማኪያቬሊዝም" በባህሪው ውስጥ ቦታ እንዳላቸው ገልጸዋል።

ሳንካራ በአገሩ ከተቺዎቹ ይልቅ ደጋፊዎቹ ይበዙ ነበር። ቢሆንም ስጋት የደቀኑበት ተቺዎቹ ሆኑ።

ወጣቱ መሪ ከዘመኑ የቀደመ ነበር። በድሆች መወደዱ፤ በተለይም ማርክሲዝምን ማቀንቀኑ እንደ ወዳጆቹ ሁሉ ፓሪስ እና ዋሽግተንን የመሳሰሉ ጠላቶችንም እንዳፈራለት ጠንቅቆ ያውቅው ነበር።

ሳንካራ በተለይ ያኔ የአፍሪካ እና የአረብን ሕዝቦችን አብዮት ያቀነቅኑ ከነበሩት ከሊቢያው መሪ ከኮሎኔል ሙአመር ጋዳፊ ጋር መወዳጀታቸው ደግሞ በጠላቶቻቸው "ይቺ ባቄላ…" እንዲባልላቸው ምክንያት ሆነ።

አዲስ አበባ ደርሶ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት ጉባኤ ላይ የዓለም ባንክ እና የዓለም ገንዘብ ድርጅትን አወገዘ። ተቋማቱ ብድር እያሉ አፍሪካን እየበዘበዙ ነው ሲል አወገዘ።

የሳንካራ ውግዘት እና ማሳጣት ምዕራባውያንን ብቻ ሳይሆን በምዕራባውያን ድጋፍ ሥልጣን በተቆናጠጡ የአፍሪካ መሪዎች ዘንድ ጥርስ አስነከሰበት።

የአገር ወዳዱ ቶማስ ሳንካራ የሥልጣን ዘመን ከአራት ዓመት እንኳን ሳይበልጥ በሴራ በአውሮፓውያኑ 1987 የካቢኔ ስብሰባ ሊያደርግ ሲሄድ በታማኝ ጠባቂዎቹ ተገደለ።

ሳንካራን የገደሉት ሰዎች በጊልበርት ዲንዴሬ የሚታዘዙ ናቸዉ። ዲንድሬ ደግሞ የደኅንነት ኃላፊ እና የብሌስ ኮምፓወሬ ቀኝ እጅ የነበሩ ሰው ነበሩ።

ብዙዎች እንደሚጠረጥሩት ካስገዳዮቹ የሳንካራ የቅርብ ጓድ እና ወደ ሥልጣን እንዲመጣ ትልቅ ሚና የነበረው ብሌስ ኮምፓዎሬ አንዱ ነው።

ኮምፓዎሬ፤ ከሳንካራ መገደል በኋላ የቀድሞ ጓዱን ሥልጣን ይዞ ቡርኪናፋሶን ለ27 ዓመት ገዝቷል።

እነሆ አሁን ከ30 ዓመታት በኋላ በሳናካራ ግድያ ተባባሪ በመሆን 14 ሰዎች ክስ ተመሥርቶባቸው ፍርድ ቤት ቀርበዋል።ተከሳሾቹ ውሳኔ አልተሰጠባቸውም።

በፈላጭ ቆራጭነት ወደ 30 ዓመት ለሚጠጋ ጊዜ የመራው ኮምፓዎሬ ሕዝብ ዐይንህ ላፈር ብሎት፣ ክብር ነስቶት፣ ሥልጣኑን ጥሎ ከፈረጠጠ በኋላ በስደት ሲኖር ዓመታት ተቆጥረዋል።

የአፍሪካው ቼ ጉቬራ ለመባል አራት ዓመት እንኳን ያልፈጀበት ሳንካራ ከተገደለ አስርታት ቢቆጠሩም ክብር ዝናው በመላዉ አፍሪቃ እየናኘ ይገኛል።

Gootota FDG keessaa tokko kan tahe Gaaddisaa Hirphaasaa eenyu?

“Anaa fi isa na himate keessaa eenyu yakkamaan?; Duuti siree irrattuu kan hin hafne waan taheef ani ammoo bilisummaa saba guddaa gabrummaa jala jiru kanaaf osoon lubbuu lama qabaadhee kenneefii waan na gabbisiisu miti".Gaaddisaa Hirphaasaa

Barataan Gaaddiisaa dhaloota haaraa ejjannoo jabaa qaban keessaa tokko ture. Barataan kun sinbo-qabeessa, hiriyoota isaafi hawaasa keessatti jaallatamaa ture. Jaalalaa fi kabajaa guddaa ummata isaaf qaba ture; yaadni fi amalli isaa kan namatti tolu mucaa jaalatamaa fi eebbifamaa ture.

Barataan Gaddisaan waaee eenyummaa Oromoo kan xinxaluu eegale yeroo sadarkaa 1ffaa baratu yoo tahu, wayita sadarkaa lammaffaa baratu ammoo barattoota Amboo waliin gaffii mirgaa gaafachuu tattaaffiin inni godhaa ture cimaadha. Cunqursaan Oromoo irraa gahaa tureef gahaa jirtu darabee isa quuquu kan jalqabes yeruma kana ture.

Wayita Yuunivarsiitii Finfinnee seenettis gootota barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Finfinnee biroo waliin gaffii mirgaa gaafachuurraa nama guyyaa tokkollee hin boqonne, nama murataa ture.

Barataa Gaaddisaan gaafa mooraa yunivarsiitii Finfinnee seenee eegalee gaafii mirgaa fi kan abbaa biyyuummaa Oromoo barattoonni Oromoo kaasaa turan keessatti gaheen inni taphataa ture himamee hin dhumu. Seenaa qabsoo Oromoo keessatti kan yoomuu hin dagatamne mormii barattoota Oromoo 2004 keessatti nama gaffii abbaa biyyuumma Oromoo Finfinneerratti qabu barattoota biroo waliin falmii geggeessaa turan keessaa isa tokko.

Yeroo Wayyaaneen magaala guddittii Oromiyaa gara Adaamaatti godaansiftee ergamtuu ishee OPDO Finfinneedhaa buqqiftetti gaaffii mirgaa barattoonni Oromoo Yuunivarsiitii Finfinnee gaafannaan barattoota 350 ol kan tahan barnoota irraa wayitaa ariyamanii kaasee mootummaan faashistii Wayyaanee mana hidhaa adda addaa keessatti dararama hiriyaa hin qabne irraan gahaa turte.

Mana hidhaa Maakalaawwii, mana hidhaa Karchalee Finfinnee booddee ammoo mana hidhaa Qaallittii keessatti hooggantoota Waldaa Maccaa Tuulamaa fi barattoota Oromoo Yuunivarsiitii Finfinnee waliin miidhan irra gahaa ture. Dararama poolisa federaalaa harkatti irra gahaa ture caalatti ammoo kan mana hidhaa Qaallittii keessatti jalqaba Ji'a Gurraandhala keessa irra gahaa ture akka malee hammaataa ture.

Shira Wayyaanonni xaxaniin bilbila mobaayila lafa inni ciisu kaa'uun ABOf bilbila jedhanii yakkuun mana hidhaa dukkanaa fi kan lafa jalaatti achuma Qaallitti qofaa isaatti hidhuun torban lamaaf osoo wal irraa hin kutiin reebaa turan.

Yeroo achitti reebaa turetti kalee isaa akka malee miidhamuu himatee ture. Dhimma kana mana murtiitti illee iyyatee ture. Haata'uutii manni murtii Wayyaanees furmaata tokko illee hin kennineef; manni hidhaas wal’ aansa dhoowwcchuun akka inni dhabamu godhan. Garuu, erga lubbuun keessaa bahuu geessee fakkeessuuf jecha mana yaalaa geessan; yeroo sanitti immoo Gaaddisaan hedduu miidhamee ture; mana yaalaa gahus, irraa hafuu hin dandeenye. Akkanaan Bitootessa 28-2006 ganama keessaa sa'aatii 9:00 irratti Hospitaala Minilikitti osoo wallaansa tokko illee hin argatiin hiriyyoota isaa harkatti biyya lafaa irraa boqote.

Gootichi Oromoo Gaaddisaan wayita lubbuun keessaa bahuuf jirtutti akkas jedhee barattoota Oromoo fi Ummata Oromoo maraaf dhaamsa dabarse.

Yaa Ummata Oromoo!, Yaa hiriyyoottan koo fi yaa firoottan qabsoo bilisummaaOromoo!Duutin ani du'e du'a gootoota Oromoo kan eenyummaa Oromoo yeroo jalqabaaf kaasan du'a obboo H/Maariyaam Gammadaa, kan Jeneraal Taaddasaa Birruu, du'a Dhibbaalaa Maammoo Mazamirii fi kan gootota Oromoo biroo waliin walfakkaata.

Ani kanan hidhameef, kanan ajjeefameefis waanan gaaffii mirgaa Oromoo gaafadheef, waanan cunqursaan Oromoo irra jirtu haa kaatu jedhee gaafadheef akkasumas Oromummaa kootti waanan boonuf malee yakka hojjedheen miti. Mootummaan gabroonfataan ammoo nama ofitti amanu hin jaallatu, mootummoonni Abashaa kan fedhan Oromoo doofaa kan waan isaan ajajan ishoo jedhee fudhatu malee kanneen sabboonoo ta'an kaan biyyaa ari'uun kan qabate mana hidhaatti hiraarsuun achumaan ajjeesuun aadaa isaa tahee jira.

Duuti Oromoo dhaa hamma du'a sareellee dhageettii dhabdee jirti. Waan taheefis ani bilisummaa Oromootiifan wareegame irra deddeebitanii hidhii xuuxuun waahuu akka hin fidne beektanii kaayyoon ani itti wareegameef akka galmaan geessan imaanaa/adaraan tokkoon tokkoo Oromootiif dhaammadha.

Kanaaf yaa uummata Oromoo Karaan irra jirru karaa sirriifii kan Jaallan Oromoo itti wareegamaa jiran waan taheef waan nu itti ajjeefamne kana murannoon galmaan gahuun hoji-manee keessan waan taheef mirga keessan kabachiifachuuf socho'aa!

Duuti siree irrattuu kan hin hafne waan taheef ani ammoo bilisummaa saba guddaa gabrummaa jala jiru kanaaf osoon lubbuu lama qabaadhee kenneefii waan na gabbisiisu miti. Wanti guddaan dagatamuu hin qabne garuu Oromoon inni hafe gumaa koo baasuuf irbuu naa seenuu qaba! Jedhee darbe.