Hugot at Hinga 360

Ako si Mariel, tatlumpu’t dalawang taong gulang, tubong probinsya sa Bicol. Lumaki ako sa isang simpleng pamilya—ang aking ama ay isang mangingisda at ang aking ina naman ay tindera ng gulay sa palengke. Tatlo kaming magkakapatid, at bilang panganay, maaga kong naramdaman ang bigat ng responsibilidad. Hindi madali ang buhay namin noon. May mga araw na sapat lang ang kinikita ng aking ama para sa isang kahig, isang tuka. Ang aking ina naman ay halos maghapon sa palengke, ngunit maliit lamang ang kita. Sa kabila nito, pinilit nila kaming mapag-aral. Nang ako’y makapagtapos ng kolehiyo sa kursong edukasyon, akala ko’y iyon na ang simula ng ginhawa. Ngunit hindi pala ganoon kadali. Ilang buwan akong naghanap ng trabaho, at nang sa wakas ay makapasok bilang g**o, kulang pa rin ang sahod para masuportahan ang pamilya, lalo na’t nag-aaral pa ang dalawa kong kapatid.
Doon ko unang naisip ang pagiging OFW.
“Anak, sigurado ka ba?” tanong ng aking ina nang sabihin ko ang plano kong magtrabaho sa ibang bansa. « Oo, Nay. Para sa atin ito,” sagot ko, kahit may kaba sa aking dibdib.Hindi ko ginusto ang umalis, pero kinailangan. Hindi naging madali ang proseso ng pag-aapply. Dumaan ako sa mahabang pila, medical exams, interviews, at training. Ilang beses din akong nabigo bago ako natanggap bilang domestic worker sa isang bansang hindi ko pa napupuntahan. Sa araw ng aking pag-alis, halos hindi ako makapagsalita sa sobrang lungkot. Yakap ko ang aking ina habang umiiyak siya. « Mag-ingat ka, anak. Huwag mong pabayaan ang sarili mo,” paulit-ulit niyang bilin. Pagdating ko sa ibang bansa, doon ko naranasan ang tunay na hamon ng pagiging OFW.
Ang aking employer ay isang pamilya na may tatlong anak. Sa simula, maayos naman ang trato nila sa akin. May sarili akong kwarto, sapat ang pagkain, at malinaw ang aking trabaho—maglinis ng bahay, magluto, at mag-alaga ng mga bata.
Ngunit habang tumatagal, unti-unting nagbago ang lahat. Dumami ang aking gawain. Minsan ay umaabot ng labing-anim na oras ang aking trabaho sa isang araw. Wala na akong sapat na pahinga. Kapag may mali, kahit maliit lang, agad akong napapagalitan.
« Why are you so slow?” sigaw ng aking amo isang araw. Gusto kong sumagot, gusto kong ipagtanggol ang sarili ko, pero pinili kong manahimik. Kailangan ko ang trabaho. Sa kabila ng lahat, patuloy akong nagpapadala ng pera sa Pilipinas. Buwan-buwan, tinitiyak kong may sapat ang pamilya ko—para sa pagkain, matrikula, at iba pang gastusin. Ngunit habang lumilipas ang panahon, napansin kong parang nagbabago ang pakikitungo nila sa akin.
Noong una, palagi silang tumatawag. Kinukumusta ako, sinasabing miss na nila ako. Ngunit kalaunan, ang tawag nila ay nagiging tungkol na lamang sa pera. « Ate, pwede bang dagdagan mo yung padala mo? Kailangan ko ng bagong cellphone para sa online class,” sabi ng aking kapatid.
« Ate, kulang yung pinadala mo. May babayaran pa kami,” dagdag pa ng isa.
Hindi ko naman sila matanggihan. Mahal ko sila. Pero minsan, napapagod na rin ako.
« Kamusta na diyan?” minsan kong tanong sa kanila.
« Okay lang, Ate. Basta padala ka ha,” sagot nila.
Doon ko naramdaman ang unti-unting pagkabura ng aking halaga bilang anak at kapatid—napalitan ito ng aking kakayahang magpadala ng pera.
Isang gabi, habang ako’y naglilinis ng kusina, bigla akong nahilo at nawalan ng malay.
Pagkagising ko, nasa ospital na ako. Ayon sa doktor, sobrang pagod at stress ang dahilan. Kailangan ko raw magpahinga. Ngunit ang unang pumasok sa isip ko ay hindi ang aking kalusugan—kundi ang trabaho ko.
“Ano na ang mangyayari kung hindi ako makakapasok?” tanong ko sa sarili.
Pagbalik ko sa bahay ng aking amo, hindi ko inaasahan ang kanilang reaksyon.
“You cannot be sick all the time. We need someone strong,” malamig na sabi ng aking amo.
Ilang araw lang, pinalitan nila ako.
Parang gumuho ang mundo ko. Wala na akong trabaho, wala akong sapat na ipon, at hindi ko alam kung paano magsisimula muli.
Tinawagan ko ang aking pamilya.
“Nay… nawalan po ako ng trabaho,” umiiyak kong sabi.
Saglit na katahimikan.
“Ha? Eh paano na yung padala mo?” tanong ng aking ina. Parang may tumusok sa puso ko. Hindi ko alam kung masasaktan ako o maiintindihan ko sila.

Sa sandaling iyon, napagtanto ko ang isang masakit na katotohanan—sa mata nila, ako ang sandigan. Pero sino ang sasalo sa akin?
Ilang linggo akong naghanap ng bagong trabaho. Hindi madali, lalo na’t limitado ang aking pera at lakas. Ngunit hindi ako sumuko.
Sa wakas, natanggap ako sa isang mas maayos na employer. Hindi man perpekto, ngunit mas makatao ang trato nila. May sapat akong pahinga at mas malinaw ang aking oras ng trabaho.
Ngunit higit sa lahat, nagbago ako.
Natutunan kong pahalagahan ang sarili ko.
Nang muling tumawag ang aking pamilya at humingi ng dagdag na padala, mahinahon akong nagsalita.
“Nay, pasensya na po, pero ito lang po ang kaya ko ngayon. Kailangan ko rin pong mag-ipon para sa sarili ko.” Hindi sila agad nakasagot. Ngunit kalaunan, unti-unti nilang naintindihan. Nang makauwi ako sa Pilipinas makalipas ang ilang taon, hindi na ako ang dating Mariel. Mas matatag na ako, mas malinaw ang aking hangganan, at mas alam ko na ang aking halaga. Sa muling pagkikita namin, niyakap ako ng aking ina.

“Salamat, anak. Hindi lang sa pera, kundi sa lahat ng sakripisyo mo,” sabi niya habang umiiyak.

Ngumiti ako. Sa wakas, naramdaman kong hindi lang ako isang OFW—isa akong anak, kapatid, at higit sa lahat, isang taong may sariling pangarap at dignidad.